ابليس شناسي مولانا

Rumiʹʹs Demonology

ادبيات صوفيانه گستره وسيعي است كه تجلي‌گاه آراي ديگرگون عرفا و صوفيه در حوزه‌هاي گوناگون است. حوزه ابليس شناسي يكي از آن جمله‌هاست. در تاريخ تصوف اسلامي ابليس از دو زاويه نگريسته شده است؛ در نگاه نخستين كه از جانب سنيان جبري است، ابليس چهره اي مطرود و ملعون دارد و سزاوار جهنم جاويدان و در نگاه ديگر كه بر اساس توحيد اشراقي صورت مي‌گيرد به دفاع از ابليس برخاسته و او را مستحق عذاب نمي دانند و دستور سجده را آزمايش و ابتلاي الهي مي‌دانند. در اين نوشتار ابتدا نظريات ابليس شناسانه مولانا جلال الدين بلخي مورد تجزيه و تحليل قرار مي گيرد سپس به پيشينه نگرش دوم كه جايگاه عرفاي بزرگي چون حلاج، سنايي و احمد غزالي و عين القضات است، پرداخته مي‌شود.