جايگاه علم و عرفان در نيل به حقيقت از منظر عرفا

The Status of Science and Mysticism in Achieving the Truth from a Mystic Perspective

در قرون نخستين اسلامي مسلمانان از طريق علم و فلسفه و كلام درصدد كشف حقيقت و كسب رستگاري برآمدند، علم با مشاهده و تجربه و فلسفه به روش استدلال و تعقّل، و كلام با بحث در خصوص اعتقادات و استدلال و دفاع از آنها در جستجوي واقعيّت و حقيقت بودند و هستند. بدين ترتيب در هر مرحله و در هر زمان، پاسخهاي موقّتي در تفسير واقعيّت‌ها و تبيين حقايق ابراز مي‌داشتند، كه هرگز سخن نهايي و قطعي نبوده است. در صورتي كه يكي از آرزوهاي اساسي انسان، رسيدن به يقين و پيدا كردن جوابهاي قطعي است. عرفان در مقام پيدا كردن راهي ديگر به سوي حقيقت، داراي خصيصه يقيني و قطعي است. امّا اين راه بر خلاف طريق علم و فلسفه و كلام كلي نيست، بلكه كاملاً شخصي است. عرفا، عرفان را به علّت نقص علوم بشري و نارسايي تلاشهاي عقل انسان، به عنوان تنها طريق رهايي انسان از ظلمات جهل و ناداني و حيرت و احساس پوچي، دانسته‌اند. از اين رو عارفان معرفت عرفاني را افضل‌تر از معرفت عالمانه دانسته و معتقدند كه هيچ عارفي نيست كه عالم نباشد، در حالي كه عالمان بسياري هستند كه عارف نيستند. در اين نوشتار سعي شده است، عقل و معرفت، و انواع معرفت، عناصر ادراك و معرفت (علم اليقين، عين اليقين، حق اليقين) و علم معرفي شده ضمن نقد علم در برابر معرفت، به فضيلت كسب دانش و معرفت، از ديدگاه عارفان پرداخته شود.