تحليل فرماليستي پيرنگ در داستان هاي كوتاه معاصر فارسي

Formalistic Analysis of Plot in Persian Contemporary Short stories

از نظر فرماليست ها «داستان» عبارت است از زنجيره رخدادها و كنش ها مطابق با نوع ترتيب آنها در تسلسل زماني، و درواقع «چيستيِ» محتواي روايت و مواد خام و سويه بالقوّه آن است؛ اما پيرنگ از ديدگاه آنها برخلاف اراده ديگر روايت شناسان، «روابط و مناسباتِ علّت و معلولي ميانِ رخ دادها» نيست، بلكه سويه بالفعلِ روايت، و شاملِ كليه «تمهيداتِ زيباشناختي و صناعات آشنازداينده اي» است كه نويسنده براي بيان داستان يا محتواي روايت به‌كار مي بندد تا آن را هنري و زيباشناختي جلوه دهد. ازاين‌رو، با توجه به مفهوم پيرنگ، فرماليست ها بيشتر در پي بررسيِ جنبه ها و ابعاد آشنايي زداينده و زيباشناختيِ هنر روايت پردازي بودند. همانندِ آشنايي-زدايي، پيرنگ هنري نيز در سطوحِ سه گانه «زبان، درون‌مايه و صناعات» جلوه گر مي شود. در اين مقاله به بررسي ديدگاه فرماليست ها در بابِ تفاوت و تمايزِ داستان و پيرنگ پرداخته شده، و از همين منظر، جلوه هاي گوناگون پيرنگ، به مدد داستان هاي كوتاهِ فرماليستيِ معاصرِ فارسي مورد تحليل قرار گرفته است.

Fabula (story), according to Formalists, is the chronologic sequence of events and actions which is in fact the “whatness” of the narrative content, its material, and potential aspect, while syuzhet (plot), is no longer the cause-effect relation between the events, but the actual aspect of narrative that comprises all the aesthetic and defamiliarising devices that are used to represent the story as something artistic. Formalists, as to their interpretation of the concept of plot, were more concerned with the defamiliarising sides of narration and thus studied it in the categories of language, theme and devices. This article, through reviewing the distinction between fabula and syuzhet according to Formalists, shows their various aspects in some formalistic Persian short stories.