كاربرد الگوي باور بهداشتي در تغيير رفتارهاي مراقبت از خود بيماران مبتلا به ديابت

Application of Health Belief Model in change of self care behaviors of diabetic patients

زمينه و هدف: ديابت يك بيماري مزمن رو به گسترش و يك مشكل بزرگ بهداشتي در سراسر جهان است. هدف از اين مطالعه تعيين تاثير آموزش در چارچوب الگوي باور بهداشتي بر رفتارهاي مراقبت از خود بيماران ديابتيك بود. روش بررسي: اين پژوهش يك كارآزمايي باليني است. جمعيّت مورد مطالعه شامل بيماران مبتلا به ديابت بستري در 4 بيمارستان آموزشي شهر تهران بودند كه در سال 85-1384 مورد مطالعه قرار گرفتند. 71 بيمار به روش مبتني بر هدف انتخاب شده و به طور تصادفي به دو گروه مورد و شاهد تقسيم شدند (35 نفر در گروه مداخله و 36 نفر در گروه كنترل). بعد از تعيين نيازها در چارچوب الگوي باور بهداشتي مداخله آموزشي در گروه مورد صورت گرفت. در ويزيت اوّليه و دو ماه بعد از مداخله ابعاد الگو، رفتارهاي مراقبت از خود و آگاهي بيماران از طريق مصاحبه ساختار يافته و پرسشنامه بررسي شد. در نهايت داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS ( ويرايش 12) مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. يافته ها: قبل از مداخله آزمون تي تست مستقل تفاوت معني داري را در آگاهي، رفتارهاي خودمراقبتي و ابعاد الگو در دو گروه مورد و شاهد نشان نداد (05/0 < P). ولي بعد از مداخله استفاده از همان آزمون بجز در بعد موانع و منافع درك شده در ساير ابعاد الگو بين دو گروه تفاوت معني داري را نشان داد (05/0 > P)؛ همچنين بجز در بعد مراقبت از پا (05/0 < p) در ساير رفتارهاي مراقبت از خود بين دو گروه تفاوت معني داري ديده شد (05/0 > P). آزمون هاي تي زوج شده و ويلكاكسون پس از مداخله افزايش معني داري را در ميانگين و ميانه نمرات آگاهي، حسّاسيّت و شدّت درك شده، خود كارآمدي و رفتارهاي مراقبت از خود در بيماران گروه مداخله نشان دادند (05/0 > p ). نتيجه گيري: به نظر مي رسد الگوي باور بهداشتي در آموزش بيماران ديابتي جهت پيش بيني و تغيير رفتارهاي مراقبت از خود مفيد باشد.

Background and Aim: Diabetes mellitus is a chronic disease and an increasing health problem worldwide. The purpose of this study was to examine the effect of educational intervention focusing on Health Belief Model on self care behaviors of diabetic patients. Material & Method: This was a clinical trial study in which the study population consisted of diabetic patients attending in 4 hospitals in Tehran in 2006. Seventy and one patients were selected and randomly assigned to either intervention group (35 patients) or control group (36). After determining their education needs using the health belief model, education program was implemented for intervention group. At the initial visit and two month after education, self care behaviors, HBMʹs domains and awareness of patients were assessed using an interview schedule and a questionnaire. SPSS software (version 12) was used for statistical analysis. Results: Independent T test didn’t show any statistically significant difference between two groups in the awareness, self care behaviors and HBMʹs domains before the educational program (p > 0.05). After implementing the program, the same test indicated a statistically significant difference between two groups in HBMʹs domains (p < 0.05), except in perceived barriers and perceived benefits domains (p > 0.05). Also, a statistically significant difference was seen between two groups in self care behaviors domains (p < 0.05), except in foot care domain (p > 0.05). After education, paired T test and wilcoxon test indicated a statistically significant difference in mean and median of awareness, perceived susceptibility, perceived severity, self efficacy and self care behaviors in intervention group (p < 0.05). Conclusion: Implementing education program based on Health Belief Model is useful to predict and change self care behaviors of diabetic patients