نفت، ژيواكونوميك و امنيت ملّي ايران

يكي از عوامل مهم تاثيرگذار بر امنيت ملّي كشورهاي توليدكننده و مصرف‌كننده انرژي، نفت و گاز است. بعد از پيدايي نفت در ايران به مرور اين ماده خام به عنوان مهم‌ترين مولفه تاثيرگذار بر اقتصاد، سياست و به طور كلي امنيت ايران ايفاي نقش كرده است. با تحول گفتمان ژيواستراتژيك به گفتمان ژيواكونوميك در دهه‌هاي اخير و ايفاي نقش برتر اقتصاد در عرصه مناسبات جهاني، نفت به عنوان خون صنعت مدرن در مقايسه با ساير عوامل قدرت از جايگاه بالاتري برخوردار شده است. در اين ميان ايران از دو جنبه توليد و مصرف انرژي در كانون توجه و تعاملات بين‌المللي واقع شده است. از طرفي اين كشور در مركز بيضي انرژي جهاني با 56 درصد ذخاير نفت در خليج فارس و 39/10 درصد در حوزه خزر واقع شده است كه با تپش آن صنعت و اقتصاد جهاني به حركت افتاده و حيات خويش را تداوم مي‌بخشد. مضافاّ اينكه اين سرزمين قلب سه حوزه بزرگ ذخاير گازي جهان يعني خليج فارس، سيبري غربي و آسياي مركزي با 2/70 درصد ذخاير گازي جهان را بهم ارتباط مي‌دهد. از طرف ديگر ايران با داشتن 3/10 درصد از ذخاير نفت و 8/15 درصد از ذخاير گاز جهان در جايگاه دوم دنيا قرار دارد. از جنبه مصرف انرژي نيز ايران محل اتصال دو حوزه بزرگ مصرف انرژي يعني هند و چين در شرق و اروپا در غرب واقع شده است. اين ويژگي‌هاي دوگانه باعث گرديده كه امنيت ايران و محيط پيرامونش براي نظام بين‌المللي اهميت مضاعفي پيدا كند. بنابراين به نظر مي‌رسد در دوره حاكميت گفتمان ژيواكونوميك ايران بايد با استفاده از ديپلماسي انرژي با اتخاذ رويكرد تعاملي و پرهيز از اتخاذ مواضع تقابلي از انرژي به عنوان يك فرصت براي تعامل با نظام بين‌الملل و ارتقا امنيت ملّي استفاده نمايد.