درآمدي بر رويكرد جديد استراتژي توسعه شهري (CDS) در فرايند برنامه ريزي شهري با تاكيد بر چالش‌هاي فراروي طرح‌هاي جامع در ايران

در دهه‌هاي اخير مكاتب و پارادايم هاي متعددي در حوزه ادبيات شهري شكل گرفته‌اند كه برخي از آنها تاثيرات عميقي بر فضاهاي شهري نهاده‌اند، در اين ميان رويكرد «استراتژي توسعه شهري» (CDS) كه يكي از مهم‌ترين و بحث‌انگيزترين آنها محسوب شده و در چند سال اخير نيز توجه بسياري از محافل علمي- حرفه‌اي ايران را نيز به خود معطوف كرده است. هر چند حيات CDS به شكل گيري رسمي سازمان «ايتلاف شهرها» به سال 1999 بر مي گردد، اما اين سازمان در سال‌هاي بعد با مشاركت «بانك جهاني» و مركز سكونتگاه‌هاي انساني وابسته به سازمان ملل متحد (HABITAT) اسناد رسمي آن را منتشر كرده و در حال حاضر نيز تريبون و متولي رسمي اجرايي CDS در سطح جهاني به شمار مي‌رود. امروزه بسياري از مديران، برنامه ريزان و نظريه پردازان شهري سعي در بسط اين موضوع دارند كه با استناد به تجارب موفق CDS، اين رهيافت چگونه و با كدام مكانيسم‌ها قادر است در انتظام فضايي شهرها، ايجاد تغييرات مثبت در زندگي عادي شهروندان و كاهش فقر شهري، نقش خود را توسعه دهد. مروري بر اجراي CDS در بيش از 250 شهر جهان سومي در كمتر از يك دهه، تاكيدي است اين بر نكته كه رويكرد بيش از آنچه به دنبال تهيه طرح باشد، مبتني اجرا و عمل است. اين در حالي است كه اغلب شهرهاي كشورهاي در حال توسعه نظير ايران، هم از نظر تهيه و تدوين و هم از بعد اجرا، شرايط دشواري را تجربه مي‌كنند، چرا كه رويكرد عمده در مديريت و برنامه ريزي شهري ايران متاثر از مكتب برنامه ريزي كلاسيك با محوريت طرح جامع است كه غالباً در آن ابعاد توسعه فيزيكي، آرايش و انتظام كالبدي شهرها بر ابعاد اجتماعي- شهروندي تقدم دارد. با اينكه طرح‌هاي جامع در ايران با هدف زمينه سازي رشد كالبدي موزون شهرها تدوين مي‌شوند، اما عملاً نه تنها انرژي و هزينه‌هاي بسياري را بر اقتصاد شهري تحميل مي‌كنند، بلكه اغلب بخش عمده‌اي از اهداف آنها هرگز محقق نمي‌شوند. از دلايل اصلي شكل گيري روند حاضر، مي‌توان به عدم توجه و كاربرد روش‌ها و نگرش‌هاي جديد در حوزه برنامه ريزي شهري نظير راهبرد توسعه شهري اشاره كرد. مقاله حاضر سعي بر آن دارد تا ضمن بررسي و تحليل چالش‌هاي فرا روي برنامه-ريزي شهري در ايران، به جايگاه رهيافت CDS در اين مقوله و نقش آن در انتظام فضايي شهرها بپردازد.