تضّاد در عين وحدت (پارادوكس) در مثنوي و غزليّات شمس

در اين جستار دو سوال مطرح مي شود: 1ـ آيا در انديشه، نگرش و نظام فكري مولوي، تناقض و تضّادي وجود دارد؟ 2ـ آيا اين تناقض در سطح زبان و انديشه اوست يا به اصول فكري او نيز مربوط مي‌شود؟ نگارندگان در اين بررسي، مسيله تناقض را با عنوان «تضّاد در عين وحدت» مطرح مي كنند كه خود در بردارنده پاسخي كلّي به دو پرسش فوق است. در اين بررسي، روشن خواهد شد كه تناقض و دوگانگي اي در اصل و بنيان نظام فكري و بينش عرفاني مولانا وجود ندارد، بلكه آنچه به نظر متناقض‌نما مي آيد تنها در سطح كلام و يا انديشه او در موقعيّت هاي مختلف و يا از سوي شخصيّت هاي متفاوت است. همه اين تناقض ها و تضّادهاي ظاهري در يك نقطه به وحدت و يگانگي مي رسند.