بررسي تطبيقي لهجه بخارايي اوايل قرن بيستم (زبان تاجيكي) با فارسي معاصر

لهجه بخارايي يكي از لهجه هاي زبان فارسي است كه در دهه دوم قرن بيستم هم‌زمان با شروع فعاليت هاي روشنفكران بخارا، جديدان، در آثار سران فكري اين جنبش به كار گرفته شد و در خدمت روشنگري و تعليم درآمد و پس از تقسيم ماورا النهر، به نام زبان تاجيكي به زبان رسمي و دولتي جمهوري تاجيكستان، يكي از جمهوري هاي مستقل پنج گانه آسياي مركزي، ارتقا يافت. نقش فطرت بخارايي (1886-1938م)، كه از سران جنبش جديدان در بخارا بود، در تكوين اين زبان نوآيين، منحصر به فرد است. در اين مقاله با استفاده از روش تحليلي ـ توصيفي، رمان بيانات سياح هندي (چاپ 1330ق در استانبول) در سه نظام آوايي، واژگاني و نحوي بررسي شد. نتايج تحليل نشان داد فطرت در اين اثر با استفاده مكرر از ويژگي هاي نظام گفتاري مردم بخارا در اوايل قرن بيستم، تلاش آگاهانه اي را براي پي ريزي زباني نوآيين به كار گرفته است؛ با اين حال زبان وي به‏رغم نزديك شدن به گونه گفتاري و تلاش براي انعكاس ظرايف تلفظ اين لهجه در نوشتار، زباني آميخته و تركيبي است: تركيبي از گونه ادبي و گونه گفتاري؛ به گونه‌اي كه اين هماهنگي در استفاده از دو نظام، زمينه را براي ارتقاي اين لهجه به زبان مستقل در سال هاي سپسين آماده كرد