جامعه مدني در آفريقا؛ بررسي ديدگاه‌ها، كاركردها و موانع

جامعه مدني يا دموكراسي خواهي پس از انقلاب‌هاي استقلال‌طلبانه مهمترين جنبش اجتماعي جامعه آفريقايي پس از دوران استعمار، و به ويژه در چند دهه اخير را به وجود آورده است. اگرچه تفسيرهاي متفاوتي از جامعه مدني آفريقايي وجود دارد، اما، دو تعبير از جامعه مدني بيشتر از ساير تعابير در گفتمان‌هاي سياسي آفريقا پذيرفته شده است: جامعه مدني سنتي و جامعه مدني مدرن. در حالي‌كه جامعه مدني سنتي به‌منزله قدرت مخالف دولت شناخته مي‌شود، منظور از جامعه مدني مدرن تاًسيس انواع نهادها و سازمان‌هاي مدني با كاركردهاي حقوقي، حمايتي، اقتصادي و اجتماعي است كه سه وظيفه مهم به عهده دارد: الف) از حقوق شهروندان در برابر دولت دفاع مي‌كند، ب) بر عملكرد دولت نظارت دارد و ج) قدرت دولت را در حوزه اجتماعي محدود مي‌كند. با وجود اينكه جامعه مدني مدرن در آفريقا از نارسايي‌ها و مسايل بسياري رنج مي‌برد، اما آن به‌منزله يكي از مهمترين الزامات تحقق دموكراسي آفريقا شناخته مي‌شود. اين مقاله، در درجه اول، در مورد ادراك‌هاي آفريقايي از جامعه مدني بحث مي‌كند. سپس، تلاش مي‌كند تا ويژگي‌هاي جامعه مدني آفريقايي را تشخيص دهد و اين جامعه را با ساير جوامع مدني توسعه‌يافته از نظر برخي ملاك‌ها مورد مقايسه قرار دهد. در نهايت، در اين مقاله دورنمايي از جامعه مدني آفريقاي ترسيم مي‌گردد.