تثليث مسيحي در نگاه عارفان مسلمان

Christian Trinity from Moslem Theosophist’s Point of View

جلوه‌ها و ابعاد مختلفي از آيين مسيح نظر عارفان را به خود جلب كرده، كه آموزه تثليث يكي از آن جلوه‌هاست. عارفان مسلمان نيز همچون ديگر صنوف عالمان، در رويارويي با اين آموزه، سكوت اختيار نكرده، درصدد انتقاد برآمدند؛ امّا به‌جهت وجود برخي تفاوت‌ها در ديدگاه اهل عرفان نسبت‌ به ديگر عالمان، به‌ويژه متكلمان، اين مقاله بر آن است كه اين موضوع را، از نگاه چند تن از عارفان برجسته اسلامي مطالعه و بررسي كند. در اين رهگذر، ضروري است شناختي هر چند كلي از مواضع و ديدگاه‌هاي اين طايفه، در باب تثليث مسيحي به‌دست آيد. در مجموع، با بررسي آثار عرفاني و مرور اقوال مختلف، اين جمع‌بندي حاصل مي‌شود كه عرفا درخصوص تثليث مسيحي اتفاق نظر ندارند؛ زيرا هم آراي تسامح‌آميز و تاحدودي مثبت وجود دارد و هم ديدگاه‌هاي انتقادآميز و گاه منفي. با اين وصف، در اغلب اين ديدگاه‌ها، در مقايسه با ديدگاه‌هاي غيرعرفاني، نوعي مدارا و رواپذيري ديده مي‌شود كه مي‌تواند ناشي از نگاه خاص اهل عرفان به جهان هستي و مافيها، مباني فكري و خصايص ديگر آن باشد.

There are various aspects and dimensions in Christian religion which attracted the attention of mystics. One of these aspects is the doctrine of trinity. The Moslem theosophists, like other groups of scholars, have had a reaction against this issue and have criticized it. However, there are some differences in mystic’s viewpoints in comparison with that of other scholars, especially the theologians. So, this article intends to study this issue from the viewpoint of a number of outstanding Moslem Mystics, and provide a general acquaintance toward their ideas about Christian trinity. The article comes to the conclusion that, there is no consensus among mystics about the Christian trinity, and there are to some extent both tolerance and open-mindedness, and also criticism and rejection about it. Yet, in comparison with other non-mystics viewpoints, mystics tend to reveal some tolerance and verification which can originate from their peculiar doctrines, characteristics and views toward the existence.