بررسي مسايل اقتصاد سنتي در سيستان و بلوچستان

A survey of economic problems of Sīstān and Baluchistān during Qājār Period

بررسي مسايل تاريخي و بومي سيستان، يعني بخشي از جغرافياي تاريخي و فرهنگي و سياسي و اقتصادي ايران به‌ويژه در تاريخ دوران معاصر حايز كمال اهميت است؛ محوريت اين مقاله بر نظريه‌اي استوار است كه عامل اقتصادي و به تعبير دقيق‌تر، مناسبات توليدي جامعه را علت اصلي شكل‌‌نگرفتن مناسبات جديد اقتصادي و توسعه‌نيافتگي در ايران مي‌داند. بر‌اساس نظريه شيوه توليد آسيايي، مناسبات سياسي و اجتماعي جامعه عامل مهم توسعه يا توسعه‌نيافتگي است. اين مقاله تغييرات ناشي از فشارهاي اكولوژيك و تاثير متقابل تحولات جغرافيايي و آثار آن همچون مهاجرت و ... را در تحولات تاريخ اقتصادي سيستان مي‌پذيرد و عامل جغرافيايي را عنصري موثر در توسعه يا عقب‌ماندگي و مسيله‌اي خارج از كنترل انسان مي‌داند. اما مسايل اقتصاد سنتي سيستان علاوه‌بر علل اقليمي و طبيعي، متاثر از بي‌توجهي دولت‌ها و حكمرانان و استفاده‌نكردن از ظرفيت موجود و كاربردي‌نبودن علوم موجود هم بوده‌است. در دوره قاجار، عوامل و مسايل داخلي باعث شده است تا از استعدادهاي ذاتي اين سرزمين پر‌اهميت بهره گرفته نشود. مقاله حاضر، قطع رابطه توليد و علم را، كه مسيله اساسي اقتصاد سنتي ايران و به‌ويژه سيستان در دوره قاجار است، تحليل و ارزيابي كرده است.