تلومر و تلومراز: ساختار و كاركرد حفاظتي انتهاي كروموزوم

• Telomer and telomeraze protective mechanism for chromosomes

واژه تلومر از دو بخشtelo به‌معناي انتهايي و meros به‌معناي بخش تشكيل شده است. در سال 1930، براي نخستين بار، مولر اين واژه را در مورد كروموزوم‌هاي مگس سركه و به‌معناي انتهاي كروموزوم به‌كار برد. تلومر بخش انتهاي كروموزوم در يوكاريوت هاست كه نقش حفاظت از آن را بر عهده دارد و از دو رشته غني از نوكليوتيدهاي G و C تشكيل شده است. رشته غني از نوكليوتيد G تلومر كه به G-overhang معروف است، در انتهاي رشته ´3 مولكول DNA تلومري قرار دارد و به‌صورت تك‌رشته‌اي، 50 تا200 نوكليوتيد از مولكول DNA تلومري جلو افتادگي دارد و با ايجاد تاخوردگي به سمت دوبلكس تلومري، ساختاري به‌نام حلقه T (T-loop) را تشكيل مي‌دهد. تلومر به‌وسيله آنزيمي به‌نام تلومراز و توالي‌هاي تكراري، محافظت مي‌شود. هم‌چنين در ساختار تلومر، پروتيين‌هاي زيادي شركت دارند كه باعث جلوگيري از فعاليت‌هاي اگزونوكليازي و حفاظت انتهاي كروموزوم مي‌شوند. فعاليت كم تلومراز به فرسايش تلومر در توالي‌هاي تكراري تلومري منجر مي‌شود كه عملكرد حفاظتي تلومر را مختل مي‌كند و به پيري سلول و اتصال انتها به انتهاي كروموزوم‌ها مي‌انجامد. اين مقاله در مورد كاركرد محافظتي انتهاي كروموزوم و نگهداري آن در پستانداران، مخمر و دروزوفيلا بحث مي‌كند.