شناسايي پهنه آبخوان تحت فشار و نقش آن در شكل‌گيري فرونشست زمين در دشت هشتگرد

Investigation on Confined Aquifer & its Role on Subsidence Occurrence in Hashtgerd Plain

روش تداخل سنجي ماهواره‌اي امواج رادار (InSAR) نشان مي‌دهد كه در پهنه‌اي گسترده از دشت هشتگرد در استان تهران با موقعيت جغرافياييʹʹ45 ʹ47 °35 تا ʹʹ05 ʹ03°36 عرض شمالي وʹʹ05ʹ29 °50 تا ʹʹ28 ʹ54 °50 طول خاوري ، فرونشست زمين با نرخ بيشينه 16 و نرخ متوسط4/8 سانتيمتير بر سال شكل گرفته است. به‌طوركلي آبخوان اصلي دشت از رسوبات آبرفتي سازند كهريزك و تهران با نفوذپذيري زياد تشكيل شده است كه قابليت هدايت هيدروليكي بالايي دارند. سازند كهريزك شامل شن، ماسه و سيلت است و به‌طور پراكنده در شمال دشت ديده مي‌شود. سازند تهران در مخروط افكنه، از قلوه‌سنگ، شن، ماسه و رس تشكيل شده است و به‌سوي مركز وجنوب دشت، بر مقدار مواد دانه‌ريز آن افزوده مي‌شود. فرونشست زمين فقط در پهنه سازند آبرفتي تهران شكل گرفته است و در پهنه سازند كهريزك مشاهده نمي‌شود. با استفاده از داده‌هاي ژيوالكتريك و نگاشت چاه‌هاي اكتشافي و بهره‌برداري، يك پهنه آبخوان تحت فشار تا نيمه تحت فشار در زير يك آبخوان آزاد در جنوب و باختر دشت تشخيص داده شده است كه همخواني بسيار زيادي با پهنه فرونشست دارد. كل آب‌هاي نفوذ يافته از سطح دشت به‌طور معمول فقط صرف تغذيه آبخوان آزاد بالايي مي‌شود. بهره‌برداري بي‌رويه از آبخوان تحت فشار وآبخوان آزاد شمال دشت كه تنها منبع اصلي تغذيه آبخوان تحت فشار است، موجب شكل‌گيري فرونشست زمين در اين منطقه شده است. براي اعمال برنامه‌ريزي و مديريت مناسب براي كاهش و يا توقف نرخ فرونشست زمين در اين دشت، اين سازوكار بايد مورد توجه قرار گيرد.