روابط ايلخانان با خوانين دشت قبچاق

مبهم‌ بودن وضعيت ايران در تقسيم امپراتوري چنگيزي و پيدايش اولوس‌هاي چهارگانه مغولي، ادعاها و رقابت هايي را بر سر تسلط بر اين منطقه در پي داشت كه مهم ترين نمودهاي آن در مناسبات ميان فرمانروايان اولوس جوجي با دربار مركزي مغول (دستگاه قاآني) و سپس ميان آنها و حاكمان ايلخاني مشاهده مي شد. فرمانروايان اردوي زرين با استناد به فرماني از چنگيزخان مبني بر محق بودن خويش در استيلا بر ايران و يا دست كم بخش هايي از آن، سعي در تحقق ادعاهاي خود مي كردند و دربار قاآني نيز نظر به فتح ايران توسط سپاهيان مشترك امپراتوري و منافعي كه در اين جهت داشت، سعي در حفظ حاكميت خويش و مقابله با ادعاهاي اولوس جوجي مي كرد. رقابت ميان اولوس جوجي و دربار مركزي مغول بر سر ايران تا پيش از شكل‌گيري حكومت ايلخاني حالتي آرام داشت و در پرتو كاركردهاي سياسي انجام مي گرفت، اما با شكل‌گيري حكومت ايلخانان بنا بر ملاحظاتي چند اين رقابت ها تشديد شد و جنبه نظامي و اقتصادي و عقيدتي به خود گرفت. در اين مقاله مناسبات حكومت ايلخاني با خوانين دشت قبچاق با در نظر داشتن پيشينه روابط حاكمان اين منطقه و دربار مركزي مغول با محوريت ادعاي حاكميت در ايران بررسي مي شود. واژگان كليدي: اولوس جوجي، دشت قبچاق، قاآن، ايران، ايلخانان.