جامعه‌شناسي و مشكله هويت ايران (فراتحليلي از مطالعات نظري و پژوهشي هويت)

هويت مشكله‌اي نظري و عملي است كه به‌ويژه در دهه‌هاي اخير حجم وسيعي از مطالعات نظري و پژوهشي، برنامه‌ريزي‌هاي اجتماعي، اقدامات سياسي و سياست‌گذاري‌هاي فرهنگي را موجب شده است. نظر به اهميت موضوع، مقاله حاضر بر آن است تا از چشم‌اندازي به نسبت متفاوت سه دسته مطالعات انجام‌شده در قلمرو موضوعي هويت، يعني نظريه‌هاي عام جامعه‌شناسي، مطالعات نظري جامعه علمي ايراني و مطالعات پژوهشي ايراني را از نو تحليل كرده و فراتحليلي از‌ آنها ارايه دهد. نتايج اين فراتحليل نشان مي‌دهد كه در مطالعه موضوع مانند هويت، نظريه‌هاي جامعه‌شناسي در مقايسه با ساير حوزه‌هاي علمي كارايي بيشتري دارند. درحالي‌كه مطالعات نظري بر هويت ملي تاكيد دارند، در مطالعات تجربي بيشتر بر اهميت ابعاد فروملي و جهاني هويت تاكيد شده است. هم‌چنين بيشتر پژوهش‌ها و مطالعات رويكرد برساختي دارند. بر اساس پيشينه نظري مطالعات هويت در ايران، مهم‌ترين منابع هويتي عبارتند از: زبان فارسي، مذهب تشيع، دين اسلام، فرهنگ شرقي، عرفان شرقي، مدرنيته و تاريخ ملي. در مجموع، مي‌توان گفت منابع هويتي متنوع است و اين امر با توجه به وزن هر كدام از اين عناصر دال بر اين واقعيت است كه شاكله هويت ايراني، در همه سطوح آن سامانه‌اي تركيبي و پيوندي دارند.