قاعده بسيط الحقيقـه در حكمت متعاليه و تطبيق آن با «مقام كثرت در وحدت» در عرفان ابن عربي

از نظر ملاصدرا «صراط مستقيم» كه انبيا آن را پيمودند، توحيد حقيقي است؛ توحيدي كه مبتني بر دو اصل «وحدت در كثرت» و «كثرت در وحدت» است. براي صاحب چنين مرتبه اي از توحيد، خلق حجابي براي حق نيست؛ همچنانكه حق، حجاب خلق نيست. ملاصدرا در آثار خود مي كوشد كه اين صراط مستقيم را با قاعده «بسيط الحقيقـه كل الاشيا و ليس بشي منها» تبيين كند؛ قاعده اي كه مضمون آن در آثار فلوطين موجود بوده و ابن عربي و پيروانش نيز با تعبيراتي مانند «مقام كثرت در وحدت» در مورد آن بحث كرده اند. در عرفان ابن عربي خداوند، وجود مطلق است و وجود مطلق جايي براي غير، حتي به صورت وجود وابسته و ربط، باقي نمي‏گذارد. اين مطلب كه به «وحدت شخصي وجود» مشهور است، در حكمت صدرايي نيز مجالي براي تبيين و اثبات يافته است. ملاصدرا با بيان اين قول مشهور كه درك «وحدت شخصي وجود» نياز به طوري وراي طور عقل دارد، ادعا مي كند كه خود كسي است كه فضل الهي شامل وي گشته و اين معني را در طور عقل درك كرده و بر آن در كتاب هاي خويش برهان اقامه كرده است. در اين مقاله با بيان مباني قاعده بسيط الحقيقـه و توضيح آن با دو تقرير «وحدت تشكيكي» و «وحدت شخصي وجود» كوشش شده است اين قاعده با قول عارفان در اين باره تطبيق داده شود و وجوه اشتراك و افتراق آنها تحليل گردد.