پيشينه ادبيات متعهّد در منظومه‌هاي كهن فارسي و ادبيات غرب

History of Committed Literature in Persian ancient compendia and Western Literature

طرز گفتار و شيوه سخن‌سرايي در هر عصر و زمانه‌اي، نمايانگر عقايد و درون‌مايه‌هاي شعري شاعراني است كه به نوعي در آثارشان جلوه ظهور يافته است. استاد توس، حكيم فردوسي از جمله كهن‌سراياني است كه در يك هزار سال پيش در حماسه عالم‌گير خود از شرافت انسان‌هاي نيك‌رفتار به دفاع پرداخته يا هم‌اقليمي وي، حكيم ناصر خسرو را مي‌بينيم كه رنج زمانه را به وفور دريافته و مدّاحان جفاپيشه را در شعرش، همراه با ستم‌گران تاريخ به باد انتقاد گرفته و در ديوان شعرش، «لفظ دُرّ دري» را به پاي خوكان روزگاران نريخته است. سعدي جهان ديده را در نظر آوريم كه غرق در انديشه‌هاي بشردوستانه،‌ نخستين گام را در ادبيات اخلاقي و اجتماعي جامعه برداشته يا از مولاناي بلخ و لسان الغيب حافظ شيرازي در غرب عالم نيز داستان ايلياد و اديسه كه نمايه‌اي از تلاش انسان‌هاي دلاور و هوشيار است وجود دارد كه براي بقاي شرافت انساني با اراده منحوسان مي‌جنگند. يا آنچه در بازمانده اشعار «الكيوس» مي‌بينيم كه قديم‌ترين نمونه‌هاي شعر غنايي يونان در آن ارايه مي‌شود. در واقع ماجراي بيان دردها و مشقّات انسان‌هاي گرفتار و در بند مرگ و زندگي‌ را نشان مي‌دهد.