فعل مجهول در زبان‌ها و گويش‌هاي ايراني

Passive Verb in Iranian Languages and Dialects

فعل مجهول در ادوار تاريخ زبان فارسي شكل‌ها و كاربردهاي مختلفي داشته‌است. به‌طور كلي از ديرباز تا امروز در زبان‌ها و گويش‌هاي ايراني، شيوه‌هاي زير را مي‌توان در ساخت يا مفهوم فعل مجهول مشاهده كرد: الف) ريشه / ماده فعل+ پسوند مجهول‌ساز؛ ب) اسم مفعول (صفت مفعولي) يا مصدر+ فعل كمكي؛ ج) صيغه سوم‌شخص جمع فعل‌هاي متعدي معلوم بدون عامل. در زبان فارسي و گويش‌هاي ايراني امروز، هريك از شيوه‌هاي مذكور به‌طور مستقل و گاه در كنار يكديگر به حيات خود ادامه مي‌دهند. در اين مقاله با مطالعه زبان‌ها و شماري از گويش‌هاي ايراني، به بررسي روش‌هاي ساخت فعل مجهول در آنها پرداخته‌ايم. ابتدا به چگونگي ساخت اين فعل در زبان‌هاي ايراني باستان و ميانه غربي اشاره شده‌ و سپس براساس منابع موجود، روند تحول، شيوه‌ها و امكانات مختلف ساخت مجهول در گويش‌هاي ايراني نو مورد بررسي و كاوش قرار گرفته‌است.

Passive verb has taken different forms during the history of Persian Language. The following structures are the essential forms of the passive verb since the early times: root/verb stem + passivizing suffix, past participle/infinitive + auxiliary verb, and third person plural of agentless transitive verbs. In contemporary Iranian languages and dialects each of the above-mentioned forms continues to live independently, but sometimes all forms accompany one another. This article by focusing on a number of Iranian languages and dialects, studies the ways of making passive verbs, and then, based on the existing sources, examines the evolution process, ways, and possibilities of producing passive structures in modern Iranian dialects.