دورنمايي از اخلاق پزشكي و رعايت حقوق بيمار در برخي متون طب سنتي ايران و اسلام

A perspective of medical ethics and patients rights according to Iranian and Islamic traditional medicine texts

بررسي رابطه پزشك و بيمار و تاكيد بر جايگاه حقوق بيمار در حوزه روابط اخلاقي و انساني كه در اعصار و قرون گذشته ريشه دارد، از اهميت بالايي برخوردار است. يافته‌هاي متون طب سنتي كهن نشان مي‌دهد كه از ديدگاه پزشكان و حكماي ايراني و اسلامي، رعايت اخلاق پزشكي در حوزه حقوق بيماران و رابطه صحيح و منطقي بين پزشك و بيمار با تكيه بر رعايت اصول و موازين اخلاقي و آموخته‌هاي ديني از مهم‌ترين موضوعات پزشكي بوده است. نرم‌خويي، خوش‌رفتاري، مهرباني، دلسوزي با بيمار، حفظ اسرار بيمار، احترام به بيمار، خردمندي و باسواد بودن پزشك، رعايت تقوا و دينداري، پرهيز از لهو و لعب و... از مواردي است كه پايبندي پزشك به آن‌ها در راستاي خدمت به بيمار و رعايت حقوق وي در متون پزشكي قديم، بوده است. برخي از متون كهن پزشكي كه در اين مطالعه بررسي شده است، عبارتند از: «الطب الروحاني» رازي، «كامل الصناعه الطبيه» علي بن عباس اهوازي، «ادب الطبيب» رهاوي، «المعالجات البقراطيه» ابوالحسن طبري، «مفتاح الطب» ابن هندو، «منهاج‌الدكان» ابوالمني كوهين عطار، «خلاصه الحكمه» عقيلي خراساني و... .

Abstract The study of relationship between doctor and patient showed Importance of patientʹs right, moral and human relations in centuries. According to ancient texts, Muslim and Iranian doctors had concerned medical ethics, patientʹs right, appropriate relation between patient and doctor based on religious principles. Kindness, patients respect, keeping patients secrets, knowledge of the physician, religious observance and avoid un-ethical behavior were important points that have been mentioned in ancient texts.Some of the ancient text that have been reviewed in the current study are as follow: Alteboalrohani by Razi, kamelosenaatoaltabbiyah by Ali ibn Abbas ahvazi, Adaboltabib by Rohavy, Almoalejatoal boghratiyah by abolhasan tabari, meftaholteb by Ibn hendu, Menhajoaldokan by Abolmona, Kuhin atar kholasatolhekmat by aghili khourasani.