مقايسه ديدگاه ابن عربي و ملاصدرا در مسيله حدود و قلمرو عقل در شناخت حق تعالي

عقل به مثابه يكي از ابزارهاي شناخت و معرفت انساني جايگاه رفيعي بين فلاسفه و انديشمندان دارد، اما در عرفان بسياري از عارفان، عقل را حجاب شناخت و معرفت مي دانند، موضوع اصلي درعرفان نظري ابن عربي و نگرش عرفاني ملاصدرا، شناخت اسما، صفات و افعال حق تعالي است. ابن عربي در عين احترام به جايگاه عقل، عقل نظري را در معرفت به حق عاجز و ناتوان مي شمارد و معتقد است عقل در شناخت حق تعالي دو مقام و مرتبه دارد: يكي مقام ادراك و ديگري مقام قبول و پذيرش، عقل را در مقام ادراك و شناخت ذات حق و بعضي از مراتب تعينات و تجليات حق، ناتوان معرفي مي كند. اما عقل را در مقام پذيرش و قبول، قادر به شناخت حق مي-داند و براي آن محدوديتي قايل نيست. ملاصدرا نيز براي عقل در شناخت حق و اسما و صفاتش حد و مرزي قايل است و معرفت حقيقي را از راه شهود قلبي و فراتر از استدلال عقلي ميداند. وجه مشترك ملاصدرا و ابن عربي در اين است كه هردو معتقدند، راه هاي حسي و عقلي براي رسيدن به همه جنبه هاي عالم واقع، ناقص و ناتمام هستند، اما همين ابزارهاي شناخت يعني حس و عقل و خيال را مظهري از مظاهر حق ميدانند كه انسان بايد حد و حدود هر يك را بداند و هيچ كدام را ملاك قضاوت نهايي در مورد ناشناخت ها قرار ندهد.دراين مقاله ابتدا نظر ابن عربي و سپس ديدگاه ملاصدرا طرح و به دنبال آن وجوه اشتراك و افتراق آنها در مورد عقل بررسي مي شود.