تبيين علم خداوند به غير، از طريق تحليل وجود رابط در فلسفه ملاصدرا

چگونگي علم خداوند به مخلوقات خود، پيش از ايجاد و پس از آفرينش، همواره براي فلاسفه مسيله‌اي دشوار و مورد اختلاف بوده است، تا جايي كه در مباحثي مانند علم به جزييات زماني و متغير، برخي از فيلسوفان متهم به كفر شده‌اند. ديدگاه فيلسوفان مشايي و اشراقي از يك سو، تاثير مكتب عرفاني و آيات قرآني از طرف ديگر، موجب پر بار شدن اين مبحث در حكمت متعاليه گرديد. نظريات حكماي پيش از صدرالمتالهين تبيين قابل قبولي در باب علم الهي ارايه نكرده و هر كدام، به ويژه در علم ازلي خداوند به ممكنات و نيز علم به جزييات متغير مادي، با مشكلاتي مواجه‌اند. با طرح و تحليل «وجود رابط» توسط ملاصدرا، تبيين ديگري از علم خداوند قابل ارايه است، به گونه‌اي كه مشكلات ديدگاه‌هاي پيشين را ندارد. مطابق اين بيان ذات خداوند به نحو بساطت، داراي جميع كمالات آفريده‌هاي خود، پيش و پس از خلقت است. از طرفي وجود ممكنات اعم از مجردات و ماديات، امور كلي و نيز جزييات متغير، شاني جز وابستگي و تعلق به علت خويش ندارند و به همين خاطر عين حضور نزد خداوند هستند. اين همان علم كامل مطلق خداوند نسبت به مخلوقات خود در تمام مراتب آنهاست.