ارزش معرفت‏شناختي علم حضوري

Epistemological Value of Knowledge by Presence

در قلمرو معرفت‏شناسي، حقيقت داشتن و مطابقت با واقع را ملاك ارزش معرفت‏شناختي معرفي مي‏كنند. گرچه ديدگاه‏هاي ديگري نيز در اين‏باره مطرح‏اند، آنچه بين فيلسوفان مسلمان به منزله ملاك پذيرفته شده، همين است. دقت در اين معنا نشان مي‏دهد اين ملاك را تنها درباره علوم حصولي مي‏توان به كار گرفت. از سوي ديگر، علم در معرفت‏شناسي اسلامي به معناي عامي به كار مي‏رود؛ به گونه‏اي كه علم حضوري را نيز دربر مي‏گيرد. پرسشي كه پديد مي‏آيد اين است: آيا علم حضوري نيز ارزش معرفت‏شناختي دارد، يا خير؟ اگر پاسخ اين پرسش مثبت باشد، چگونه مي‏توان ملاك مزبور را بر علم حضوري تطبيق كرد؟ در اين مقاله كوشيده‏ايم با ارايه معنايي جديد از ارزش معرفت‏شناختي، علم حضوري را نيز در دايره ارزش‏گذاري‏هاي معرفت‏شناختي وارد كنيم. بر پايه اين معنا واقع‏نمايي به طور عام و خودنمايي به طور خاص، ملاك ارزش معرفت‏شناختي معرفي شده و علم حضوري به دليل خودنما بودن، از نظر معرفتي ارزشمند تلقّي شده است. بر پايه اين معنا، لوازمي جديد براي ارزش معرفتي مطرح مي‏شود كه در متن مقاله بدانها مي‏پردازيم.

In the domain of epistemology, being true and corresponding to reality are considered as the criteria for epistemological value. Despite alternative views, there is a consensus among Muslim philosophers on this. Scrutinizing this issue, one recognizes that this criterion is only applicable to knowledge by representation (al-‘ilm al-husuli). This runs counter to the fact that knowledge has a general meaning in the tradition of Islamic epistemology, and includes knowledge by presence (al-‘ilm al-huduri) too. Hence, the question arises as to whether knowledge by presence has any epistemological value; and if yes, how this criterion is applicable to this type of knowledge. The author tries to suggest a new interpretation of epistemological value, so that it incorporates knowledge by presence. According to this new meaning, being truly representational is a general criterion, and being self-representational is a specific criterion for epistemological value. Knowledge by presence is epistemologically valuable because it is self-representational. On this footing, the author discusses new requisites for epistemological value.