تنوع فرهنگي ـ آييني در فرارودان (پيش از اسلام)

Variety of Cultural-Religious in Transoxiana (Before Islam)

فرارودان سرزميني چند‌فرهنگي متشكل از اقوام متعدد و اديان و آيين‌هاي زرتشتي، مانوي، بودايي، مسيحيت (نستوري)، يهودي، و باورهاي كهن و آيين شمني بود. در اين تحقيق، مسيله اصلي اين است كه فرارودان از نظر تنوع فرهنگي ‌ـ آييني چگونه بود كه پيش از اسلام پيروان اديان و باورهاي گوناگون در طول چند سده با تساهل و تسامح در كنار يكديگر زيستند؟همزيستي فرهنگي ‌ـ آييني چه ويژگي‌هاي منحصر‌به‌فردي براي فرارودان به‌وجود آورد؟ اين پژوهش با بهره‌گيري از روش تحقيق تاريخي و مبتني بر اسناد و مدارك تاريخي و يافته‌هاي باستان‌شناسي انجام گرفته است. يافته‌هاي اين تحقيق بيانگر آن است كه در فرارودان پيش از اسلام تنوع فرهنگي ‌ـ آييني ويژه‌اي وجود داشت و بر اثر همزيستي اين فرهنگ‌ها و اديان در كنار يكديگر آميختگي‌هاي فرهنگي ‌ـ آييني پديد آمد. اين آميختگي به حدي است كه تمايز عناصر ديني اديان گوناگون را در آثار هنري و تاريخي براي تاريخ پژوهان و باستان‌شناسان دشوار كرده است.

Transoxiana had been a fertile ground for growth of a variety of religious cultures such as Buddhism, Zoroastrianism, Manichaeism, Christianity (Nestorian), Jewish and even some pagan tendencies like Shamanism. Such an exceptional multi-cultural environment calls for a special consideration. The main focus of this brief survey is on the situation of this multi-cultural region during pre-Islamic periods. Its basic question is that what made it possible for this mosaic environment to tolerate such a colorful culture? From a post-Islamic point of view, it asks that what characteristics have been resulted by this coexistence of various religions and dissents in a situation of toleration and indulgence. This survey is based on an analytical research of a volume of textual data which is gleaned from different library sources and archeological findings. The results of this research show that the pre-Islamic Transoxiana has given birth to an interesting composition of religions and cultures. Due to this dynamic situation, pre-Islamic Tranxoianian civilization has been witnessed to a spectacular cultural efflorescence. These various cultural elements were mixed into a composition so integrated that distinguishing them is something impossible.