بررسي مختصات سبكي و موتيف‌پردازي در غزليات كليم كاشاني (990-1061 ه. ق)

The Study of the stylistic features and motifs in Kalim Kashani’s Ghazaliat

كليم كاشاني، شاعري خلاق، معتدل و پرسخن است كه در همه انواع شعر، طبع‌آزمايي كرده، ولي شهرت اصلي وي در غزل‌سرايي است. غزليات كليم به جز ويژگي‌هاي مشترك سبك هندي، به دليل نيروي آفرينندگي شعري، تصرفات واژگاني و معنايي و گرايش‌هاي غنايي و حكمي از مختصات زباني، ادبي و فكري برخوردار است. هنر كليم در تصويرآفريني، نازك خيالي و مضمون‌پردازي است و از تمام امكانات بياني و بديعي به صورت معتدل، ساده و روشن استفاده مي‌كند و تصاوير شعري وي با وجود فشردگي، از ابهام و پيچيدگي بدور است. تشبيهات غزليات كليم را به سه دسته تقسيم كرده‌اند: گسترده، دور از ذهن و آفريده ذوق شاعر. كليم در غزليات خود، بيش‌تر از استعاره‌هاي تشخيص حسي بهره مي‌برد و گاهي با قدرت ابداع و تصرّف در عناصر طبيعي حتّي از موضوعات غيرشاعرانه، تصاوير بديع خلق مي‌كند. هرچند اسلوب معادله، از اصلي‌ترين صورت هاي شعري صايب است، اما وي را آغازگر اين شيوه مي‌دانند و يكي از شاخص‌هاي شعر وي هم بشمار مي‌رود. غزليات كليم به لحاظ فكري ـ انفسي بيان‌گر انديشه‌هاي غنايي و فلسفي اوست. بسامد واژه‌ها و موتيف‌هاي خاص وي، نيز در بسياري از موارد نشان‌گر انديشه‌هاي مايوسانه و شك آلود فلسفي است. يكي از مختصات اصلي غزليات كليم، همين كاربرد موتيف‌هاي خاص است، كه مركز ثقل تخيّل است و نحوه نگرش وي را بيان مي‌كند. موارد ياد شده، در اين جستار با تجزيه و تحليل غزليات كليم و بهره جستن از پيشينه تحقيق و با ذكر نمونه‌هايي بررسي شده‌ است.

Kalim Kashani is a creative, balanced, and prolific poet who has tried his hand in all types of poetry but his main reputation is for his lyricism. Kalim’s Ghazaliat apart from having common features of Indian style, due to its poetic force of creativity, richness of diction and semantics, and lyrical inclinations, it has linguistic, literary features. The art of Kalim lies in his creation of imagery, content and he uses all the rhetoric possibilities of language in such a simple clear manner that makes his dense imagery far from complexity and ambiguity. Similies in Ghazaliat Kalim is divided into three parts: wide, farfetched, and favourite. In his Ghazaliat, Kalim uses mostly perceptual metaphors and sometimes he creates novel imagery out of non poetic subjects. Although parallelism is the main feature of Saeb’s poetry, but Kalim is known to be the pioneer of this style and it is the characteristic of his poetry. Kalim’s Ghazaliat in terms of mental and spiritual states is expressive of his philosophical and lyrical thoughts. The frequency of words, and his particular motifs in many cases is representative of his speculative and skeptical philosophical ideas. The main feature of his Ghazaliat is the application of such motifs which is the core of imagination and it reveals his perspective of life. In this research, the analysis of his Ghazaliat with reference to previous studies has been made and examples were given.