توصيف الگوهاي ژيوشيميايي با استفاده از روش‎هاي تحليل مولفه اصلي و كلاستر فازي ميان‎مركز (FCMC) براي ثبت بي‌هنجاري‌هاي ضعيف (منطقه قولان- آذربايجان شرقي)

Characterization of Geochemical Pattern Using Principal Component Analysis (PCA) and Fuzzy C-mean Clustering (FCMC) For Enhancement of Weak Anomalies (Gulan area, E-Azerbaijan, Iran)

ثبت بي‌هنجاري‌هاي بهينه ژ‌يوشيميايي نيازمند پي‎جويي‎هاي توجيهي (Orientation Survey) است كه يكي از لايه‎هاي مهم آن انتخاب روش بهينه تحليل داده‎هاست. شناسايي مناطق كاني‎زايي شده و پنهان با استفاده از روش‌هاي نو و ارايه الگوي مناسب عناصر ردياب براي بررسي پتانسيل‌هاي اميدواركننده با موثرترين روش در منطقه قولان، هدف اين پژوهش و گامي در سوي بهينه‎سازي عمليات اكتشافي است. در اين راستا، 233 نمونه از رسوبات آبراهه‎اي برداشت و براي عناصر پايه و ردياب‎هاي مربوط به آنها (Cu, Mo, Cr, Co, Ni, Pb, Zn, As, Y…) تجزيه شدند. فرايند پردازش داده‎ها با استفاده از دو روش تحليل مولفه اصلي و خوشه‎بندي فازي ميان‎مركز (Fuzzy C-means Clustering) (FCMC) انجام و بي‌هنجاري‌هاي موجود در منطقه شناسايي شدند. نتايج حاصل از به‎كارگيري روش خوشه‎بندي فازي ميان‎مركز (FCMC) برروي داده‎هاي منطقه نشان‎دهنده ثبت بي‌هنجاري‌هاي Cu و Mo در محدوده قره چيلر است. به‌گونه‌اي كه جدايش بي‌هنجاري‌هاي اين دو عنصراز يكديگر، احتمالاً به‎دليل اسيدي شدن منطقه و شستشوي رخنمون‌هاي سولفيدي و حمل‌و‌نقل Mo به‌صورت موليبدات‌ها صورت گرفته و باعث جدايش تقريبي هاله‎هاي ثانويه Cu از Mo در نزديكي يكديگر شده است. اعمال FCMCبراساس منطق فازي (Fuzzy Logic) حاكي از قرار گيري Cu و Mo در يك خوشه و همپوشاني بي‌هنجاري‌هاي آن نشان‎دهنده پاراژنز اين دو عنصر است. مقايسه نتايج حاصل از دو روش، بيانگر ثبت بي‌هنجاري‌هاي مشابه در منطقه با به‎كارگيري هر دو روش خوشه‌بندي فازي ميان‌‎مركز (FCMC) و PCAاست اما الگوي ثبت بي‌هنجاري‌هاي ژيوشيميايي توسط PCA نشان مي‌دهد كه اعمال اين روش در شدت‌بخشي به هاله‌هاي ژيوشيميايي ضعيف بي‌هنجاري‌هاي پنهان، موثرتر از خوشه‌بندي فازي ميان‌مركز (FCMC) عمل مي‌كند . به‌گونه‌اي كه با اين روش بجز محدوده قره چيلر، باختر لوتكه و بي‌هنجاري‌هاي پنهان نمنيق نيز با الگوهاي ژيوشيميايي مناسب Cu-Mo درامتداد همان منطقه (شمال باختر- جنوب خاور) با شدت قوي‌تري ثبت شدند. بررسي‌هاي بعدي نشان مي‌دهد كه روش PCA در حذف اثر تركيب سنگي و ثبت الگوهاي بهينه ژيوشيميايي موثرتر است و نتايج حاصل از آن در منطقه صحت بيشتري دارد.