ابريشم در عصر قاجار و تجارت آن از طريق درياي خزر با تكيه بر اسناد آرشيوي

Silk in the Qajar Era and Its Trade via the Caspian Sea A study based on archival records

ابريشم يكي از اقلام صادراتي ايران از گذشته‌هاي دور، بخصوص از زمان صفويه تا اواخر دوره قاجاريه به حساب مي‌آمد. اين محصول در عصر قاجار به لحاظ توليد، كميت و كيفيت فراز و نشيب‌هاي زيادي داشته است. با اين وجود نقش واهميت بنيادي آن را در تجارت ايران نبايد ناديده گرفت. ابريشم در كنار محصولات ديگري نظير پنبه و پوست، نقش مهمي را در مناسبات بازرگاني ايران ايفا مي‌كرده است. بخشي از تجارت ابريشم ايران از طريق بنادر جنوب ايران مانند بندرعباس و بندر بوشهر صورت مي‌گرفت. علاوه بر اين بواسطه نزديكي مناطق ابريشم‌خيز شمال ايران بويژه گيلان (كانون ابريشم ايران) به روسيه و وجود راه آبي درياي خزر و ديگر مناطق خشكي سرحدي نظير راههاي تبريز- جلفا- ايروان- تفليس و يا تبريز- خوي-ارزروم- طرابوزان، بخش عمده‌اي از تجارت ابريشم ايران از طريق راههاي مذكور، بخصوص از طريق درياي خزر و بنادر آن انجام مي‌گرفته است. به همين دليل در اين تحقيق سعي شده با استناد به اسناد بجاي مانده از دوره مورد تحقيق و آثار مولفاني كه در عصر قاجار در مورد ابريشم ايران به نگارش درآمد‌ه‌اند، ابريشم و تجارت آن در عصر قاجار بويژه از راه درياي خزر ميان سالهاي 1243-1327 هـ . ق/ 1828-1909 م مورد ارزيابي و تحليل قرار مي‌گيرد. بطور كلي تحقيق حاضر با تكيه بر اسناد و داده‌هاي آماري، ابريشم و تجارت آنرا در ايران عصر قاجار و از راه درياي خزر بحث و بررسي مي‌كند.