«عقلانيت» در فلسفه علم پوپر

"Rationality" in Popperʹʹs Philosophy of Science

در دهه‌هاي اخير، عقلانيت به يكي از موضوعات مهم و بحث‌انگيز حوز‌ه‌هاي فكري مبدل شده است. فلاسفه متعددي هستند كه شان عقل و عقلانيت انساني را كم‌اعتبار كرده و مي‌كنند. پوپر ازجمله كساني است كه به عقل آدمي باور دارند. او براي نشان‌دادن توانايي عقل، اثبات‌گرايي و رويكردهاي توجيهي را به‌كلي رد و با طراحي فلسفه علم ابطال‌گرا، عقلانيت انتقادي را مورد تاييد و تاكيد قرار داد. در اين مقاله نخست عقلانيت پوپر به‌‌همراه عناصر مهم و سازنده آن استخراج و بازسازي مي‌شود و سپس ميزان موفقيت و سازگاري مواضع پوپر مورد بررسي و ارزيابي قرار مي‌گيرد. نتيجه اصلي مقاله اين است كه گريز كامل از رويكرد اثباتي و توجيهي و ارايه يك معرفت‌شناسي مطلقاً نفي‌گرا و انتقادي ميسر و مقدور نيست.

In recent decades, rationality has become one of the important and controversial issues in the intellectual circles. There are many philosophers who have put (and still put) under question the status of reason and human rationality. Among those who believe in human reason is Popper. To show reasonʹs ability, he rejects positivism and justifying approaches totally; and, designing falsificationist philosophy of science, he confirms critical rationality and attaches emphasis to it. In the present article, at first, Popperʹs rationality together with its important and constructive elements are inferred and reconstructed and, then, success and consistence of Popperʹs positions are studied and assessed. The main conclusion of the present article is that it is impossible to completely reject positivist and justifying approaches and provide an absolutely negativist and critical epistemology.