جغرافياي تاريخي خراسان

Historical Geography of Khorasan

خراسان در قديم به سرزمين وسيعي در شرق فلات ايران كه از سمت شرق كوير لوت تا كوههاي هند واقع بودند، اطلاق مي گرديد و تمام بلاد ماورا النهر را در شمال شرقي به استثناي سيستان و قهستان در جنوب را شامل مي شد. خراسان بزرگ شامل چهار ربع (نيشابور، مرو، هرات، بلخ) بوده كه امروزه ميان چهار كشور ايران، افغانستان، تركمنستان و افغانستان تقسيم شده و فقط ربع نيشابور آن در قلمرو ايران قرار گرفته كه تقريباً شامل خراسان شمالي و رضوي مي شود. استان خراسان جنوبي نيز منطبق با ايالت قهستان قديم بوده است. ايالت قهستان قديم اگرچه از نظر اداري و سياسي مثل ايالت سيستان جزو خراسان بزرگ محسوب مي-شده ولي جغرافي‎نويسان قديم از آن به عنوان يك واحد جغرافيايي مستقل و متمايز از خراسان سخن گفته اند. خلاصه آنكه خراسان قديم و ايالت هاي همجوار آن يعني سيستان و قهستان يكي از مراكز عمده سكونت و فعاليت در شرق ايران بوده كه ردپاي آن در سراسر تاريخ ايران در دوره باستاني و اسلامي ديده مي شود. گستردگي خراسان بزرگ و همسايگي آن با مراكز تمدني در شرق فلات ايران (هندوستان و چين) و شمال شرقي ايران (آسياي ميانه، ماورا النهر و روسيه) باعث شده كه اين ايالت به يكي از كانون هاي اصلي ارتباطي ميان كشورها و تمدن هاي مختلف در طول تاريخ تبديل شود.

In the past, a vast area of eastern Iranian Plateau, extending from Lut Desert to Indian mountains, was called Khorasan. The area included lands beyond Oxus River in the north-east but excluded Sistan and Qohestan in the south. The greater Khorasan included four quarters (Nishapur, Merv, Herat, Balkh) which today are divided between Iran, Afghanistan, Turkmenistan and Tajikestan. Only Nishapur Quarter is left in the present expanse of Iran and geographically corresponds with Khorasan Razavi and Northern Khorasan Provinces. Southern Khorasan is consistent with Qohestan which although in the old days was officially part of Greater Khorasan but geographers considered it as an autonomous unit. In brief, the old Greater khorasan and neighboring provinces of Sistan and Qohestan have been one of the most important settlements in Eastern Iran. Its traces can be seen in both ancient and Islamic periods. Great expanse of Khorasan and its vicinity to two large civilization centers, i.e. India and China in the east and Central Asia/Russia in the north-east made this land a major crossroad of people, trade and cultural exchange in history.