فلسفه امامت در انديشه فارابي

”IMAMAT” in AL- FARABI’S thought

تبيين عقلاني نظريه امامت، از مهمترين و كارآمدترين ابزارهايي است كه ميتواند زمينه گسترش و صدور اين انديشه را به سراسر جهان فراهم آورد. از اين رو، در اين نوشته برآنيميكي از نخستين تبيينهاي عقلاني اين ديدگاه را بررسي كنيم؛ تبييني كه به‌وسيله ابونصر فارابي ارايه شده است. او از نخستين فيلسوفان جهان اسلام است كه به ضرورت وجود رييس اول و جانشين او (امام) در مدينه فاضله توجه كرده و در اثبات آن استدلال عقلي ارايه كرده است. ديدگاه او به گونهاي است كه گويا بر مبناي تفكر شيعي بنا شده و تبيين عقلاني آن به شمار ميرود. با توجه به اين نكته، پرسش اصلي ما در اين مقاله اين است كه آيا ويژگي‌ها و صفاتي كه فارابي براي امام و جانشين رييس اول در مدينه فاضله بر ميشمارد، با ويژگيها و خصوصيات مطرح در كتاب‌هاي تشيع تناسب و هم‌خواني دارد؟ اگر آري، آيا استدلال او مي‌تواند مدعاي مكتب تشيع را اثبات كند يا نتيجه آن چيزي غير از مدعاي مكتب تشيع است. در اين نوشته به منظور دست‌يابي به پاسخ مناسب، در دو مرحله به بررسي اين ديدگاه ميپردازيم. در مرحله نخست استدلال فارابي را تبيين ميكنيم و سپس هم‌خواني آن را با نظريه امامت در مكتب تشيع مورد بررسي قرار ميدهيم.

Rational explanation of the doctrine of IMAMAT (spiritual leadership of the Shi`ites) is one of the most important and efficient instruments that can prepare the ground for extension and propagation of this view in all over the world. So, in this article I want to study one of the first rational explanation of this view in Islamic world which proposed by AL- FARABI. In the world of Islam, FARABI is one of the first philosophers who toke into consideration the necessity of existence of first ruler and his successor (IMAM) in his Utopia (Madina al-fazila), and proposed a rational argument for it. His view is here to some extent in accordance with Shiites attitude. But for understanding whether his ideas is in complete agreement with Shiites works or not, I study this view point in two stages: First of all, I will explain his view point and criticize it; and at the second stage, I will propose the attributes of IMAM and successor of first ruler in madina al-fazila and their conformity.