سنخ‌شناسي «تبيين» در علوم اجتماعي

Typology of explanation in social sciences

در اين مقاله، پس از ريشه‌شناسي و اصطلاح‌شناسي مفهوم تبيين، فلسفه علوم اجتماعي را در تلاقي با حوزه گسترده و پيچيده تبيين، به دو رهيافت هستي‌شناسانه و معرفت‌شناسانه، طبقه‌بندي نموده‌ايم. در رويكرد هستي‌شناسانه، پنج نوع روش‌شناسي: فردگرايي، كل‌گرايي، جدل‌گرايي، نظام‌گرايي و واقع‌گرايي را به اجمال معرفي نموده‌ايم. در رويكرد معرفت‌شناسانه نيز دو مدل تبييني: قياسي ـ قانوني و استقرايي ـ احتمالي و با همين رويكرد، مجموعه‌اي از روش‌هاي تبييني را طبقه‌‌بندي و به اختصار تشريح نموده‌ايم. هدف از اين مقاله، نه توضيح تكنيك‌هاي خاص هر يك از انواع روش‌هاي تبيين، بلكه ترسيم شماي كلي و تحديد حدود آن نسبت به ديگر روش‌ها بوده است.

In this article the concept of explanation has been described etymologically and terminologically. Then we classified the philosophy of social sciences into ontological and epistemological approaches. In ontological approach, we introduced five methodologies including individualism, holism, dialecticism, systemism and realism. Concerning the epistemological approach, we introduced two explanation models including deductive and inductive models. Based on the same approach, various methods of explanation are classified and introduced briefly. This article aimed to draw a general scheme of explanation methods and determines their extents in regard to other methods.