ادبيات تعليمي و تربيتي در شاهنامه فردوسي

Didactic and educational literature in Firdausiʹʹs Shah Name

«شاهنامه» شاهكاري ادبي است با موضوعاتي جامع و داستان‌هايي متنوّع. سراينده آن حكيمي است جامع‌الاطراف كه جلوه‌هايي مختلف از ادبيات حماسي، غنايي و تعليمي را به نمايش مي‌گذارد. بررسي ابعاد مختلف «شاهنامه» موجب شناخت بيشتر عظمت و شكوه اين اثر، همچنين سراينده آن مي شود. اين مقاله سعي دارد به روش تحليل محتوا جلوه ادبيات تعليمي و شاخصه هاي آن را در «شاهنامه» واكاود. موضوعاتي مانند توجه به مذهب و تعاليم ديني، پند و اندرز و نتايج اخلاقي پايان داستان ها، ستايش علم و دانش و آگاهي، فضايل اخلاقي و عفّت كلام سراينده، فضايي تعليمي و اخلاقي را بر «شاهنامه» حاكم ساخته است. پيام هاي اخلاقي در اين اثر به دو شيوه درون مايه داستاني و بيان مستقيم تبيين شده است. يكي از رازهاي ماندگاري «شاهنامه» پند و اندرزهاي فردوسي است كه از آبشخورهاي فكري ديني و قومي وي سرچشمه گرفته است و از آنجا كه عاطفه نهفته در آن انساني است نه شخصي، جامعيّت و شمول آن از زمان و مكان خاص، فراتر است و همه آفاق را در بر مي گيرد.

Shah name is one of the literary masterpieces and because of its comprehensiveness of subject, variety of stories, and philosopher composer is a combination of epic, lyrical and didactic literature. Examining these dimensions leads to better understanding of this literary masterpiece and its composer. This research tries to survey the manifestation of didactic literature and its different branches in Shah Name by using the analysis of content. Subjects like attention to religion and religious teaching, advices and ethical results at the end of stories, praise of knowledge and science, ethical excellences, composer modesty speeches and etc ……. A didactic and ethical atmosphere governed in Shah name. Ethical messages in Shah Name in two ways presented first story theme and direct address. One of the lasting secret of Shah Name is Firdausiʹs advice which originates from his philosophical thoughts, religion and nation. Since these advices are not personal but humanitarian and its therefore comprehensiveness goes beyond particular time and place and include many things.