بررسي كثرت گرايي ديني در مثنوي مولوي

Mowlana’s and John Hick’s Perspective on Religious Pluralism

پلوراليسم ديني از جمله مباحث مرتبط با فلسفه دين است كه به سبب توجه آن به مسيله نجات و زندگي مسالمت آميز ميان پيروان اديان، مورد توجه صاحب نظران زيادي قرار گرفته و داراي رويكردها و تقريرهاي متفاوتي است. توجه عميق مولانا به «وحدت وجود»- به عنوان يكي از اركان اصلي اعتقادات وي- و القاي روحيه تسامح و تساهل به مخاطبان خود، باعث شده تا عده اي وي را « كثرت گرا » بنامند، اما اينكه وي، واقعاً واجد چنين نامگذاري بوده يا نه و اگر بوده، پلوراليسم ديني از ديدگاه او چه كيفيتي دارد و چه مواردي را شامل مي شود، از جمله پرسش هايي است كه در مورد مولانا مطرح است. مقاله حاضر در جستجوي پاسخ اين پرسش ها، بر اساس مثنوي است. بنابراين، در اين مقاله، ضمن تعريف پلوراليسم ديني و بيان رويكردهاي آن، آراي كثـرت گـرايان در بـاب حقــانيت اديـان مطرح شده و بازتاب اين آرا در انديشه هاي مولوي آمده است. بازخواني انديشه هاي مولوي گوياي اين نكته است كه ردپاي نظريه پلوراليسم ديني، كم و بيش در انديشه هاي او ديده مي شود، اما پلوراليسم را به معناي امروزي آن نمي پذيرد و در نهايت يك دين را حق مي داند. هدف از اين جستار آن است كه مخاطبان مثنوي با پيروي از شيوه مولوي در مسايل معرفتي و ديني، در جهت تقريب بين اديان و تفاهم ميان صاحبان آنها گام بردارد و براي رفع اختلافات و دشمني-هاي ديني و عقيدتي نوعي آمادگي ذهني ايجاد شود.

Due to its focus on salvation and co-existence of the followers of different religions, religious pluralism, as an issue related to the philosophy of religion, has attracted the attention of thinkers and includes different approaches and interpretations. Mawlana’s intensive concentration on the ‘unity of being’, as one of the pillars of his belief system and the induction of tolerance among the readers of his poems, has given the impression to many people that he is a pluralist figure. However, whether Mawlana was truly a pluralist, and if he were so, what the concept of pluralism meant to him are among the question raised about him. The present study is an attempt to find answers to these questions based on Masnavi. As such, after defining religious pluralism and its approaches, the pluralists’ viewpoints on the truth of religions and their reflections in Mawlana’s thought are presented. Re-reading of Mawlana’s thought reveals the footprints of religious pluralism in his poems; however, he rejects pluralism in its modern sense, ultimately recognizing one religion as the true one. The present study concludes with the idea that the readers of Masnavi should follow his methodology with regard to cognitive and religious issues paving the way for the proximity of religions and the creation of an atmosphere which would prevent the occurrence of religious differences and conflicts. Key Terms: Masnavi, Mawlavi, religious pluralism, religious tolerance.