شيوه روايت دوم شخص در تخلصهاي حافظ

Second Person Point of View in Poetic Name Lines of Hafiz

شيوه روايت دوم شخص، با وجود كمتوجهي هموارهاي كه نويسندگان و منتقدان نسبت به آن داشتهاند، قابليتها و توانمنديهاي بسياري در به تصوير كشيدن درونيترين بخش‌هاي ذهن آدمي دارد. مهمترين انواعي كه براي اين شيوه شناسايي شده عبارت است از: 1- روايتي كه راوي و قهرمان و مخاطب آن، شخصيتي واحدند؛ 2- روايتي كه راوي شخصيتي مستقل از مخاطب/ قهرمان داستان دارد. بررسي ديوان حافظ نشان ميدهد وي در ابيات تخلص خود هنرمنديهاي بسياري نشان داده كه از جمله آنها، كاربرد ماهرانه شيوه روايت دوم شخص است. حافظ، حدود 60 درصد از ابيات تخلص خود را به اين شيوه سروده و در اين ابيات، از هر دو نوع روايت دوم شخص استفاده كرده است. عمدهترين كاركردهاي نوع اول از شيوه روايت دوم شخص در ابيات تخلص حافظ، بيان مفاهيم گوناگون عرفاني، مدح، خودستايي، طنز و ... با استفاده از «صداي كوچك دروني» است كه گاه، به حافظ امر و نهي ميكند و گاه، در نقش دوست و همدل وي آشكار مي‌شود. مهمترين ابتكار حافظ در اين زمينه، استفاده از شيوه روايت دوم شخص براي ستايش از شعر خويشتن است.

Although critics and novelists have not paid enough attention to the second person point of view, it has a lot of potentials for picturing the deepest parts of human mind. Most important types of this model are: 1. narratives in which the narrator, the protagonist and the addressee are the same; 2. narratives in which the narrator is separate from the protagonist/addressee. Reviewing the complete works of Hafiz proves the poet’s mastery in his poetic name lines; one of them being the artistic use of second person point of view. In almost 60 per cent of his poetic name lines, Hafiz has drawn upon this model. He uses both types of the second person pattern. The Main function of this model in Hafiz’s poetry is the expression of different concepts such as mysticism, eulogy, self-praise and irony by employing “tiny inner calls” that sometimes give orders or forbid the poet from doing something. The “calls” occasionally appear as those of a friend. The main innovation of Hafiz in this respect is using the second person technique to praise his own poetry.