بررسي فرش‌هاي بازتاب يافته بر نگاره‌هاي‌ شاهنامه بايسنغري

A Study of Carpets Depicted on Paintings in Baysonghori’s Shahnameh

چكيده در حالي كه از دوره تيموريان فرش يا دست‌بافته كامل و سالمي به‌جاي نمانده است كه گواه و شناساننده نوع طرح و نقش و رنگ فرش‌ها در اين دوره زماني باشد، اما اين دستبافته‌ها را مي‌توان بر‌اساس گزارش‌هاي مختلف موجود در كتب تاريخي و سفرنامه‌هاي سياحان و همچنين در نسخه‌هاي مصور شده بررسي كرد. لذا نگاره‌هاي فراواني وجود دارد كه بازتاب دهنده فرش‌هايي است كه به‌نظر مي‌رسد در دوره تيموريان بافته شده باشد. اين نگاره‌ها در نسخه‌هاي متعددي براي شاهزادگان و هنر‌پروران تيموري، در كتابخانه سلطنتي با دقت و نظارت عاليه تهيه مي‌شده و به كمك اين نگاره‌ها امكان بازسازي يك فرش كامل فراهم مي‌شود. يكي از اين نسخه‌ها، نسخه منحصر به‌فرد شاهنامه‌اي است كه به تاريخ 833 ه.ق. (1429 م.) در هرات و براي بايسنغر ميرزا در كتابخانه سلطنتي تهيه شده و امروز به شاهنامه بايسنغري مشهور است. در مقاله پيش رو، به بررسي و تجزيه و تحليل شش نگاره از اين نسخه كه فرش‌هايي در آن ديده مي‌شود، پرداخته شده و تلاش مي‌گردد طرح، نقش و رنگ اين فرش‌ها شناسايي شود.[1] ماهيت اين پژوهش توصيفي و تحليلي بوده و ضرورت انجام آن آشنايي هنرمندان، طراحان و بازرگانان عرصه فرش با نقشه‌هاي گذشته و باز‌بافي اين نقشه‌ها با نگاه و رويكرد به بازار امروز ايران و جهان است.

Abstract Regarding the design, pattern and color of Timurid carpets, although no sound and safe one of such period has been survived, there are so many paintings addressing the carpets that most probably have been produced in that time. These paintings are mostly accessible from various manuscripts that have been developed by Timurid princes and patrons. We can even reproduce a whole carpet by analyzing these paintings. One of such manuscripts was created in Harat in the royal library of Baysonghor Mirza under supervising of Ja’far Tabrizi and is dated back to 1429, namely “Shanameh-ye-Baysonghori”. In this paper we are going to analyze six paintings of the manuscript, and to determine the design, pattern, color and even designers of Timurid carpets. This research is descriptive-analytical in nature and its necessity is due to understanding the carpets of the past eras and introducing them to designers and artists of nowadays carpet industry.