تحليل ژانر شطح بر اساس نظريه كنش گفتار

An Analysis of Shath by ‘Speech Act Theory’

استفاده از نظريه‌هاي زبان‌شناسي در تحليل آثار ادبي، هم مي‌تواند جنبه‌هاي تازه‌اي از آثار ادبي را پيش روي ما آورد، هم مي‌تواند افق‌هاي تازه‌اي را به روي چشم زبان‌شناسان بگشايد. اين مقاله با چنين رويكردي به سراغ نظريه زباني «كنش گفتار» رفته، آن را روي يكي از مشهورترين ژانرهاي ادبي (شطحيات) پياده مي‌كند. در بخش نخست، سعي كرديم با اشاره به سير تكويني نظريه كنش گفتار، مباني آن را توضيح دهيم؛ مباني‌اي كه پشتوانه نظري مقاله را تشكيل مي‌دهد. سپس پيشينه استفاده از اين نظريه را در تحليل نوشتارها ذكر كرده‌ايم. آنگاه چهل مورد از شطحيات را براساسِ شرح شطحيات روزبهان بقلي شيرازي برگزيده، آن‌ها را در قالب طبقه‌بندي پنج‌گانه سرل جاي داده‌ايم. اين مقاله نخستين نوشتاري است كه از نظريه «كنش گفتار» براي تحليل آثار ادبي فارسي استفاده مي‌كند و نشان مي‌دهد كه اين نظريه قابليت آن را دارد كه در طبقه‌بندي و تحليل نوشتارهاي ادبي به‌كار گرفته شود.

The application of linguistic theories to the analysis of literary texts is fruitful to the achievement of new insights and aspects in both areas of study. Therefore, in this inquiry the ‘Speech Act Theory’ is applied to the study of a well-known Persian literary style called ‘shath’ (ecstatic expression). Firstly, it explains Speech Act Theory’s advancement and principles. Then, it provides a review of its application to the analysis of literary texts. Later, it classifies forty shaths selected from Sharh-i Shathiyy?t (Commentary of Ecstatic Sayings) by R?zbih?n Baql? Sh?raz? by means of Searl’s Pentagon Theory. To the best of my knowledge, this inquiry is the first attempt in the application of Speech Act Theory to the study of a Persian literary text.