تاثير سياست تجميع بر سيماي شهر

The impact of integration policy on urban landscape

صاحب‌نظران حوزه شهر، شكل‌گيري سيماي كنوني شهرها را معلول تاثيرگذاري غيرمستقيم عوامل گوناگون اجتماعي، فرهنگي، سياسي، اقتصادي، طبيعي، اقليمي و زيست محيطي دانسته‌اند. اين در حالي كه قوانين، مقررات و سياست‌هاي اجرايي مديريت شهري كه عموماً در قالب دستورالعمل‌ها و ضوابط نمود پيدا مي‌كند به صورت مستقيم و با سرعت بيشتري سيماي شهرها را شكل داده و تغيير مي‌دهند. يكي از اين ضوابط و سياست‌هاي اجرايي تجميع1 است كه با تغيير ريخت شهري بر سيماي شهر تاثير گذارده است. رشد سريع مهاجرت به تهران در دهه 40 و توسعه بدون برنامه، شرايط جديدي را در ريخت شناسي شهر تهران رقم زد. تفكيك خرد زمين‌هاي زراعي و باير كه در حاشيه شهرها قرار مي‌گرفتند، بافت‌هاي ريز دانه را در جاي جاي اين شهر توليد كرد و منجر به توسعه افقي بيش از اندازه شهر شد. اين مسيله در دهه‌هاي بعد با افزايش بيشتر جمعيت شهر (رشد تقاضا) و موانع توسعه شهر تهران (كمبود زيرساخت‌ها و تاسيسات شهري) و لزوم توجه به توسعه درون‌زا به عنوان يكي از چالش‌هاي مديريت شهري مطرح شد. در برابر اين چالش بود كه تجميع به عنوان يكي از ابزارهاي اصلي مديريت توسعه زمين‌هاي شهري به طور وسيع توصيه و به كار گرفته شد. قوانين مختلف، مشوق‌هاي فراوان و فعاليت‌هاي گسترده‌اي توسط مجلس، دولت و شهرداري‌ها به منظور تبديل سياست تجميع به رفتار غالب در ساخت و ساز بافت‌هاي ريزدانه مطرح شد. اما سوال اينجاست آيا اين سياست، جوابگوي تمام ابعاد توسعه شهرهاست؟ يا تنها به دنبال پاسخگويي به نياز مسكن و افزايش كيفيت منزل مسكوني است؟ سياست‌ها و قوانين ترغيب كننده تجميع تا چه اندازه به كيفيت محيط زندگي در شهرها پرداخته است؟ آيا مسيله سيماي شهري هيچ‌گاه به عنوان دغدغه اين قوانين و سياست‌ها مورد توجه بوده است؟ در اين راه ابتدا دلايل ترويج ابزار تجميع تبيين و سپس ضمن تشريح جايگاه تجميع در سياست‌هاي توسعه شهري به بررسي دلايل عدم كارايي آن در حوزه سيماي شهري پرداخته خواهد شد.