عقل و دين؛ تعامل يا تقابل

Reason and Religion; interaction or confrontation

رابطه ميان عقل و دين چگونه است؟ آيا آن دو با هم سازگاري دارند يا ناسازگاري؟ پرسش‌هايي از اين دست، از گذشته‌هاي دور مطرح بوده است و انديشمندان، رويكردهاي گوناگوني در رويارويي با آنها مطرح ساخته‌اند. نوشتار حاضر، نخست با بيان مقصود از عقل و دين مورد بحث، تصويري از تعارض ميان عقل و دين (به ويژه در دو حوزه علوم تجربي و علوم انساني) ارايه مي‌كند و سپس رويكردهاي مطرح، از جمله رويكردهاي تخطيه، حذف، توجيه و تكميل را معرفي مي‌كند و سرانجام، ديدگاه مختار را با عنوان رويكرد واقع‌بينانه مطرح مي‌سازد و مولفه‌هاي آن را تبيين مي‌كند.

What is the relation between reason and religion? Are they compatible or incompatible? Questions of such kind go back to the ancient times. To answer these questions, scholars have adopted different approaches. The present article first, while specifying the meaning of reason and religion under discussion, gives a clear picture of the conflict between reason and religion (especially in the realms of experimental sciences and humanities). It then presents dominant approaches including refutation, omission, justification and completion. Finally it throws light on its own approach, which it terms as ‘realistic approach’.