شناسايي تركيب‌هاي والديني براي اصلاح خصوصيات كيفي دانه، عملكرد و اجزاي آن در برنج

Identification of parental combinations for improvement of rice grain quality, yield and yield components in rice

به منظور تعيين تركيب‌پذيري عمومي و خصوصي و مشخص كردن تركيب‌هاي ايده‌آل جهت توليد ارقام پرمحصول با كيفيت پخت مطلوب در برنج، تعداد دو رقم اصلاح شده صالح و سپيدرود به عنوان تستر و هشت رقم بومي هاشمي، آبجي‌بوجي، محمدي، حسني، اهلمي‌طارم، حسن‌سرايي، سالاري و غريب به عنوان لاين در نظر گرفته شدند. در سال 1383، هر يك از لاين‌ها با تسترها تلاقي داده شدند و در سال 1384، تعداد 16 نتاج به دست آمده به همراه 10 والد (در مجموع 26 تيمار) در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار براي عملكرد، اجزاي عملكرد و خصوصيات كيفي دانه مورد ارزيابي قرار گرفتند. نتايج حاصل از تجزيه‌واريانس صفات نشان داد كه اثر تلاقي‌ها، تفاوت معني‌داري (01/0 > P) روي تمامي صفات كمي و خصوصيات كيفي دانه داشت كه نشان دهنده وجود تنوع كافي در بين همه ژنوتيپ‌ها، از جمله تلاقي‌ها، براي كليه صفات ذكر شده بود. تركيب‌پذيري عمومي تسترها براي صفات تعداد خوشه، روز تا رسيدگي، ميزان آميلوز، راندمان تبديل و طول دانه معني‌دار شد. طبق نتايج به دست‌آمده از اين آزمايش، تلاقي سپيدرود×حسن‌سرايي با دارا بودن تركيب‌پذيري خصوصي مثبت و معني‌دار براي اصلاح صفات عملكرد دانه، تعداد خوشه و وزن صد دانه و تلاقي‌هاي سپيدرود×محمدي، صالح×سالاري و سپيدرود×غريب با دارا بودن تركيب‌پذيري خصوصي مثبت و معني‌دار براي دستيابي به لاين‌هاي زودرس، پاكوتاه و پرمحصول، مناسب بودند. برآورد تركيب‌پذيري ارقام مورد بررسي براي صفات مربوط به كيفيت دانه، نشان داد كه چهار تلاقي‌ فوق براي اصلاح صفات كيفي دانه نيز مناسب بودند. مقدار آميلوز و درجه حرارت‌ژلاتيني‌شدن متوسط و راندمان تبديل، ميزان برنج سالم بالا و طول دانه بيشتر از ديگر خصوصياتي هستند كه مي‌توانند در كنار صفات زودرسي، پاكوتاهي و عملكرد بالا در تركيب سپيدرود×محمدي مورد توجه قرار گيرند و انتخاب لاين‌ها بر اساس گزينش همزمان اين صفات انجام شود.