شيوه‌هاي حقوقي بين‌المللي همكاري در انتقال فناوري صلح‌آميز ‌هسته‌اي

International Legal Practices for Cooperation in Transfer of Peaceful Nuclear Technology

استفاده صلح‌آميز از فناوري هسته‌اي توسط اصول بنياديني كه ناشي از ترتيبات دوجانبه، منطقه‌اي و بين‌المللي بوده، از سوي حقوق بين‌الملل مورد حمايت و شناسايي قرار گرفته است. اما در همين راستا، مباحث قابل توجهي نيز درخصوص وسعت و نوع فعاليت‌هاي هسته‌اي، از جمله در حوزه امنيت هسته‌اي و نيز محافظت بين‌المللي براي ممانعت از تكثير سلاح‌هاي هسته‌اي مطرح و مورد توجه جامعه ‌بين‌المللي قرار گرفته است. از اين‌رو، هنجارهاي بين‌المللي همه انواع كاربردهاي صلح‌آميز انرژي هسته‌اي از جمله غني‌سازي اورانيم، بازفرآوري و ساير فعاليت‌هاي حساس توليد سوخت هسته‌اي را مورد توجه قرار مي‌دهد. اين موضوع را مي‌توان در قالب حق حاكميت دولت‌ها در استفاده صلح‌آميز از انرژي هسته‌اي نيز مورد توجه قرار داد. دو ديدگاه و نظريه در بين حقوقدانان مطرح مي‌باشد. برخي بر اين باورند كه اين رويكرد برخلاف حقوق بين‌الملل و نيز مانع از حقوق كشورهاي ندار در دستيابي به فناوري‌هاي نوين و به‌ويژه فناوري صلح‌آميز هسته‌اي است. در مقابل نيز عده‌اي دستيابي به آن را ضرورت حيات و بقا زندگي در جامعه بين‌المللي امروز قلمداد مي‌نمايند. در اين مقاله سعي شده است تا با بيان ديدگاه‌هاي مختلف مرتبط با ترتيبات دوجانبه، چندجانبه و بين‌المللي در انتقال و بهره‌مندي از فناوري هسته‌اي، آخرين رويكرد دولت‌ها با تمركز بر رويه قانونگذاري ايالات متحده امريكا و رژيم‌هاي پيشرو در صحنه ديپلماسي چندجانبه در اين خصوص مورد بررسي و ارزيابي قرار گيرد.

Peaceful use of nuclear technology has been supported and recognized by international law on the basis of fundamental principles which emanate from bilateral, regional and international arrangements. However, there has been a lot of discussion going on among international community on the extent and type of nuclear activities, including about nuclear safety and international safeguards to prevent proliferation of nuclear weapons. Therefore, international norms have taken into account all types of useful application of nuclear energy, including uranium enrichment, reprocessing and other sensitive activities related to production of nuclear fuel. This issue can be also discussed on the basis of government’s sovereign right to make peaceful use of nuclear energy. Two viewpoints prevail among legal experts. Some believe that this approach is against international law and ignores the right of poor countries to achieve modern technologies, especially peaceful nuclear technology. On the opposite, some analysts maintain that obtaining this technology is a necessity for the survival in the modern international community. This paper tries to cover various viewpoints related to bilateral, multilateral and international arrangements for the transfer and application of nuclear technology, the latest approaches taken by governments to this issue with the main emphasis on the lawmaking process in the United States, as well as progressive regimes in multilateral diplomacy