نظام‌نامه حقوق اقتصادي در قرآن كريم

Economic Right Precept in Quran

اگرچه مكتب‌هاي گوناگون درباره منشا و منبع حقوق با يكديگر اختلاف‌نظر دارند؛ اما عمده آنها در بازگرداندن عدالت به مسيله حق (در برابر تكليف) مشترك هستند. بر اين اساس دست‌يابي به نظريه عدالت اسلامي محتاج استخراج دقيق و جامع حقوق اجتماعي، اقتصادي، سياسي و ... از منابع اسلامي خواهد بود؛ نيز شاخص‌سازي و نظارت بر بهبود يا وخامت عدالت اقتصادي در جامعه مستلزم شناخت حقوق اقتصادي انسان‌ها و اموال است. با توجه به تشتت مباني نظري و ارزشي حقوق اقتصادي، معتبرترين راه براي نظام اسلامي، تدوين فهرست حقوق اجتماعي ـ اقتصادي مبتني بر قرآن كريم و سنت است. مقاله پيش‌رو كه حاصل يك قرآن‌پژوهي تفصيلي است، گامي براي شناخت حقوق اقتصادي مندرج در قرآن كريم شمرده مي‌شود. در اين جهت تمام آيه‌هاي اقتصادي قرآن كريم مورد تامل قرار گرفته؛ سپس مجموع يافته‌ها در قالب چهار دسته حقوق اقتصادي ارايه شده است. مروري بر يافته‌هاي ذيل هر يك، نكته‌هاي بديع و آموزه‌هاي برجسته‌اي در اقتصاد اسلامي را پيش‌روي خواننده قرار مي‌دهد. گستره و دامنه حقوق اقتصادي در قرآن كريم مويد اين نكته است كه عدالت اقتصادي در قرآن كريم، ماهيتي بسيار فراتر از نظريه‌هاي متعارف عدالت اقتصادي دارد.

Also different schools disagree with each other in the origin of law, but most of them are common in referring justice to the issue of right (against obligation). Based on this, reaching to Islamic justice theory needs accurate and comprehensive exploitation of social, economic, political and etc. rights from Islamic sources. In addition, creating index and controlling the improvement or deterioration of Islamic justice needs understanding economic rights of individuals and properties. According to variety of theoretical bases and value systems, the most valid way for Islamic system is determining social-economic rights from Quran and Tradition (Sunnah). This paper that is the result of a detailed Qurnic research is a step toward understanding economic rights mentioned in Quran. In this research all the verses of Quran has been analyzed and then findings have been presented in four economic rights. A review of these findings will bring useful points and teachings in Islamic economics. The range and domain of economic rights in Quran supports this point that economic justice in Quran has a nature beyond the conventional economic justice theories.