عقل از ديدگاه مولانا

Reason from Mawlana’s Point of View

مولوي برخلاف برخي عارفان كه از سر بي مهري به عقل مي‌نگرند، در آثار خود به ويژه در مثنوي معنوي با اهتمامي‌ ‌ويژه به عقل نگريسته است. او تمام گونه‌ها و اطلاقات عقل و زواياي آن را بررسي كرده است. از اين رو گاه به نكوهش و گاه به ستايش عقل پرداخته است. وي در مواردي مقام راهبري را به عقل سپرده و بيان مي‌‌كند كه كدام گونه عقل است كه آدمي‌‌را به مقصد مي‌‌‌رساند وكدام گونه آن آدمي‌‌را از رسيدن به هدف باز‌مي‌‌دارد. از آنجا كه به نظر مولوي، عقل‌هاي جزوي، معاش وهم و خيال‌اند، به نكوهش آن مي‌‌پردازد و معتقد است كه اين عقول نمي‌‌توانند راهبر انسان باشند ولي از ديگرسو، عقل‌هاي كل، كلي را به عنوان عقولي راهگشا معرفي مي‌‌كند و اظهار مي‌‌دارد كه اين عقل‌ها هستند كه مي‌‌توانند سرانجام انسان را به سر منزل مقصود برسانند. هدف اصلي اين نوشتار آن است كه مسيله عقل وجايگاه آن را از ديدگاه مولوي به روش تحليلي و با استفاده از آثار وي مورد كند وكاو قرار دهد.