حوزه فرهنگي ـ تمدني ايران در آسياي مركزي

Cultural Sphere of Iran in Central Asia

آسياي مركزي يكي از حوزه‌هاي تمدني ايران است كه پيوسته و در طول تاريخ ‏نقشي اساسي در رشد و گسترش عناصر ايراني و اسلامي در جهان ايراني و ‏دنياي اسلام داشته است‎.‎‏ اين منطقه علاوه بر آن‌كه نقش بارزي در شكل‌دهي به ‏هويت زبان فارسي و فرهنگ ايراني داشته، در تثبيت عناصر ايران فرهنگي در ‏جهان نيز نقش بي‌بديلي را ايفا كرده است. قرار گرفتن تاجيكستان در حوزه ‏فارسي‌زبانان ايران در دوران معاصر و حضور ده‌ها شاعر و نويسنده ‏فارسي‎زبان در ازبكستان اهميت اين منطقه را براي ايران دو چندان كرده است. ‏در اين پژوهش با استفاده از روش توصيفي، جايگاه پژوهش‏هاي انجام گرفته در ‏ايران، در سه حوزه كتاب، مقاله و پايان‎نامه/ رساله، در باره آسياي مركزي در ‏قرن بيستم و ابتداي قرن بيست‎ويكم (1921-2010م) در سه مقطعِ از ابتداي قرن ‏بيستم تا وقوع انقلاب اسلامي، از انقلاب اسلامي تا فروپاشي شوروي و استقلال ‏جمهوري‏هاي آسياي مركزي، و از استقلال كشورهاي آسياي مركزي تا 2010م ‏بررسي شد. نتايج تحقيق نشان داد توجه به اين منطقه در دوران شوروي سابق ‏بسيار ناچيز بود، اين توجه پس از وقوع انقلاب اسلامي ايران، كه اهداف منطقه‎اي ‏و جهاني را سرلوحه سياست‏هاي فرهنگي و سياسي خود قرارداده بود، شتاب ‏بيشتري نسبت به دوره قبل (حكومت شوراها) گرفت و با فروپاشي شوروي ‏سابق و استقلال كشورهاي منطقه به‌سرعت رو به گسترش نهاد.‏

Central Asia is one of the cultural domains of Iran that has long played a ‎fundamental role in the growth and development of the Iranian and Islamic ‎culture around the world. Apart from its prominent role in the formation of ‎Iranian language and culture, this region has also played vital role in ‎institutionalizing elements of the Iranian culture. In the contemporary era, ‎Tajikistan being in the realm of Persian linguists as well as presence of tens ‎of Persian language poets and writers in Uzbekistan has increased the ‎importance of this country, especially for Iran. This research, using ‎descriptive method, studies Central Asia of 20th and early 21st centuries ‎‎(1900-2010) in books, articles, dissertation/ thesis divides the proposed ‎period into three time intervals i.e. from early 20th century to the emergence ‎of Islamic Revolution in Iran; from the Islamic Revolution to the ‎disintegration of Soviet Union and independence of Central Asian Republics ‎and; from independence of Central Asian Republics up to 2010. Results ‎indicate that attention to the Central Asian region was absent till the advent ‎of Islamic Revolution in Iran… the revolution that had taken regional and ‎global aims in its own political and cultural dimensions. However, this ‎attention reached to its highest level after the disintegration of the Soviet ‎Union. It became more intensive after the independence of central Asian ‎countries in 1990s‏.‏