اثر نظام‌هاي تناوب زراعي مختلف بر عملكرد گندم در اقليم سرد خراسان رضوي

Effect of Different Crop Rotation Systems on Wheat Productivity in Cold Agro-Climatic Region of Khorasan-e-Razavi in Iran

به منظور بررسي نقش تناوب‌هاي زراعي مختلف در پايداري توليد گندم، اين تحقيق با استفاده از طرح آماري بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار به مدت پنج سال زراعي (89-1384) در ايستگاه تحقيقات كشاورزي جلگه‌رخ در استان خراسان رضوي به اجرا در آمد. تيمارهاي آزمايشي شامل هشت نظام تناوب زراعي، شامل: 1-كشت مداوم گندم، 2-گندم- گندم- گندم- كلزا- گندم، 3-گندم- چغندرقند- گندم- چغندر قند-گندم، 4-گندم- سيب زميني- گندم- سيب زميني-گندم، 5-گندم- سيب زميني- گندم-كلزا-گندم، 6-گندم- چغندر قند-گندم- سيب زميني– گندم، 7- گندم-ذرت علوفه اي-گندم- سيب زميني – گندم، 8- گندم- ذرت علوفه اي-گندم- چغندر قند - گندم بودند. پايين‌ترين عملكرد دانه در سال آخر دركشت مداوم گندم مشاهده شد وكليه تيمارهاي تناوبي از عملكرد دانه معني‌دار و بالاتري نسبت به كشت متوالي گندم برخوردار بودند. افزايش 21 تا 37 درصدي عملكرد دانه، شاخص تناوب و بهره‌وري آب گندم و از طرفي كاهش 51 تا 90 درصدي وزن خشك علف‌هاي هرزتناوب هاي زراعي نسبت به كشت مداوم گندم، حاكي ازتاثير مثبت اعمال تناوب‌هاي زراعي مناسب مي‌باشد. ميانگين بهره‌وري آب بر حسب ماده خشك اقتصادي محصولات ذرت علوفه‌اي معادل33/2، چغندر‌قند 60/1، سيب‌زميني87/0، كلزا 79/0 و ميانگين بهره‌وري آب بر حسب ماده خشك اقتصادي گندم در سال اول 87/0، سال سوم 09/1 و سال پنجم56/1 در تناوب‌هاي زراعي مختلف بود. كلزا و سيب‌زميني به عنوان محصول پيش كاشت نسبت به ساير محصولات، تاثير مثبت بيشتري بر عملكرد گندم نشان دادند.

To evaluate variation in grain yield and its components and growth characteristics of wheat in different crop rotation systems a field experiment was carried out using randomized complete block design with three replications at Agricultural Research Station of Jolgeh Rokh, Khorasan-e-Razavi province, Iran, in 2005-10. Five crop rotation systems included; wheat monoculture for the whole period (WWWWW), wheat-wheat-wheat-rape-wheat (WWWRW), wheat-sugar beet-wheat-sugar beet-wheat (WSWSW), wheat-potato-wheat-potato-wheat (WPWPW), wheat-potato-wheat-rape-wheat (WPWRW), wheat-sugar beet-wheat-potato-wheat (WSWPW), wheat-maize-wheat-potato-wheat (WMWPW), wheat-maize-wheat-sugar beet-wheat (WMWSW). The lowest economic yield in the final year belonged to wheat monoculture as compared to the other crop rotation systems. Increment of 21-37% in grain yield, rotation index and water productivity for wheat and decreasing of 51-90% in weed dry matter in crop rotation treatments compared to wheat monoculture showed the positive effects of appropriate crop rotation systems. The average water productivity on the basis of economic dry matter were 2.33, 1.60, 0.78, and 0.79 kg m-3 for corn, sugar beet, potato, and rapeseed, respectively. The average water productivity on the basis of wheat economic dry matter were 0.87, 1.09 and 1.56 kg m-3 in the first, third and fifth year, respectively. Rapeseed and potato were more effective on the productivity of wheat as compared to the other field crops.