«صراط مستقيم» در تفاسير قرآن و آثار ابن عربي

Sirāt al-Mustaqīm in the Qur’anic

در طول تاريخ صوفيّه باعثِ تحوّل بسياري در فرهنگ و معارف اسلامي و قرآني شده اند و با ابزار تاويل و تفسير در دست، به سراغ موضوعات اسلامي رفته اند. از جمله اين موضوع ها، مساله «صراط مستقيم» است كه در دوره عرفان علمي و مَدرسي از تطوّر بركنار نمانده است و صوفيان و عارفان و در راس آنها محيي الدّين ابن عربي براي اين تركيب مفاهيم تازه اي از جمله «انسان كامل» ذكر كرده است. در اين جُستار نخست مفاهيم «صراط» و «صراط مستقيم» در زبان قرآن كريم و تفاسير مختلف ذكر گرديده و آنگاه به مفاهيم عرفاني آن در آثار صوفيّه و بويژه در آثار ابن عربي پرداخته شده است ودر نهايت، مقايسه اي ميان اين دو نظر صورت گرفته و تفاوت اين دو ديدگاه ذكر گرديده است.

Throughout history, Sufis have made substantial contributions to Islamic culture and the Qur’anic sciences, investigating different subjects using exegesis and interpretation. Among them is sir?t al-mustaq?m (literally the right path) which has, thus, undergone continuous evolution and been accompanied by concepts such as ins?n al-k?mil (literally the perfect man) which were formulated by Sufi masters like Ibn Arabi. This article is an attempt to investigate sir?t and sir?t al-mustaq?m in the Qurani’c discourse and its exegeses as well as Sufi works, including Ibn Arabi’s. Finally, the two approaches are compared and contrasted.