انسان و تعالي: روايت اصالت وجودي از انسان

Man and Transcendence: A Narration of Man Based on the Principiality of Existence

از نظر صدرالمتالهين شناخت انسان امري دشوار است؛ زيرا انسان واجد مرتبه معلومي از وجود نيست تا ماهيت ثابتي از او انتزاع شود. حال با توجه به اين موضع، تبيين صدرا از انسان چيست؟ با چه رويكردي ميتوان اين تبيين را روايت نمود؛ بنحوي كه با ادعاي اوليه او ناسازگار نباشد؟ حكمت صدرايي هرچند كه اجمالا‌ًَ تعريف «حيوان ناطق» را براي انسان ميپذيرد ولي وجه تبيين انسان در اين ديدگاه اصالتاً ناظر به ارايه «تعريف منطقي» نيست بلكه ناظر به همان حقيقتي است كه باعث صعوبت شناخت انسان شده است. بنيان تبيين صدرالمتالهين از انسان همانا تطور و تحول وجودي اوست؛ بهمين جهت است كه ميتوان مهمترين شاخصه انسان در حكمت متعاليه را تعالي وجودي و در نورديدن مراتب مختلف دانست. براين اساس، انسانشناسي صدرايي، اصالت وجودي است، پس براي روايت آن بايد ويژگيهاي وجودي انسان بعنوان نقطه آغاز انتخاب شده و ساير مباحث حول آن تفصيل داده شود. مقاله حاضر اين مهم را برعهده گرفته و با قرايتي خاص، دو انگاره «فقر وجودي» و قابليت «تعالي و استكمال» را مهمترين اركان انسانشناسي صدرايي دانسته و انگاره‌هايي نظير فعاليت، خلا‌قيت، اختيار، تربيت و مسيوليت را مبتني بر آنها تببين كرده است.

In Mulla Sadra’s view, cognizance of Man is a difficult task because Man does not have a known level of existence so that a fixed quiddity is abstracted from him. Given this problem, one might ask what Mulla Sadra’s explanation of Man is, and which approach one should follow in order to explain it so that it will be consistent with his initial claim. Sadrian philosophy agrees with defining Man as “a rational animal”; however, the explanation of Man in this school does not originally depend on presenting a “logical definition”. Rather, it depends on the same truth that has caused the difficulty inherent in knowing Man. Mulla Sadra’s explanation of Man is based on his very ontological change and evolution. That is why we can consider Man’s most important feature in the Transcendent Philosophy to be his ontological transcendence and traversing various levels. Accordingly, Sadrian ontology is based on the principiality of existence and, therefore, in order to narrate it, we must choose Man’s existential features as the beginning and central point around which the details of other issues are explained. The present paper intends to accomplish this task and, following a specific approach, considers “existential poverty” and the potential for “transcendence and perfection” as the most important pillars of Sadrian anthropology. Moreover, the writer explains elements such as activity, creativity, free will, training, and responsibility based on the above two concepts.