جايگاه عقل

عقل، دل و حواس، سه وسيله‌اي هستند كه آدمي براي شناخت و كسب معرفت از آن‌ها بهره مي‌گيرد. حال اين پرسش مطرح است كه اين سه، در عرض يكديگرند يا در طول هم؟ و هر يك چه مزيّتي نسبت به ديگري دارد؟ ديگر اين‌كه خطاهايي كه در آن‌ها راه مي‌يابند چگونه قابل شناسايي و اصلاحند؟ در اين نوشتار با تبيين دقيق جايگاه عقل به اين پرسش‌ها پاسخ داده مي‌شود. سپس در ادامه، اهميت و منزلت عقل در آيات و روايات مورد بررسي قرار مي‌گيرد. در پايان نيز درباره نكات ذيل به تفصيل بحث مي‌شود: عقل و استدلال عقلي، محدوديت زماني و مكاني ندارد و احكام عقلي، ابدي و جاويدانند. رابطه عقل و دين، رابطه تعاون و تعاضد است و هر دو نيازمند يكديگرند. عقل هم نقّاد است و هم نقدپذير. در حالي كه ساير قواي ادراكي، تنها نقدپذيرند و نقّاد نيستند. عقل هم در ميدان گسترده نظر فعال است و هم در ميدان گسترده عمل. البته عقل عملي نمي‌تواند بدون استمداد از عقل نظري به صدور احكام بايد و نبايد بپردازد.