صفات فعل خداوند از ديدگاه علامه طباطبايي

Allamah Tabatabaee on Divine Attributes of Acts

در آثار علامه طباطبايي، دست كم سه ديدگاه متفاوت درباره نحوه اتّصاف ذات الهي به صفات فعل مشاهده مي شود: عينيّت صفات فعل با ذات؛ زيادت صفات فعل بر ذات؛ و عدم اتّصاف ذات به صفات فعل، چه به نحو زيادت و چه به نحو عينيّت. حال پرسش اين است كه آيا او به سه ديدگاه متعارض در اين باره باور داشته؛ يا اين ديدگاه هاي سه-گانه، متعارض نيستند و با يكديگر جمع مي شوند؟ به نظر مي رسد اين سه ديدگاه، بر مبناي اعتبارات متفاوت شكل گرفته اند و در طول يكديگر قرار دارند. بنابراين با تفكيك اعتبارات مي توان اين سه ديدگاه را سازگار دانست: يعني ديدگاه عينيّت بر پايه اعتبار حقيقه صفات فعل شكل مي گيرد؛ ديدگاه زيادت بر اعتبار رقيقه صفات فعل و نگاه وحدت انگار به آن ها استوار است؛ و ديدگاه عدم اتّصاف نيز از نگاه كثرت انگار به فعل سرچشمه مي گيرد.

In Allamah Tabatabaee’s works there are found at least three apparently different views about the relation of Divine essence and His attributes of act: 1. the unity of God’s essence and His attributes of act; 2. the ontological distinction between His essence and His attributes of act and 3. the impossibility of attribution of such properties to God’s essence. In this paper we try to establish that these three views are essentially consistent. Our analysis shows that each one of the above-mentioned positions can be considered from a special aspect. The first view is based on considering the mere reality (Haqiqah) of such attributes while in the second view we are just concerned to the appearance (Raqiqah) of them. The third view, however, is a result of a pluralistic analysis of the attributes of act.