از پير خرد يونگ تا پير مغان حافظ

From The Yungʹʹs Senescent of Wisodom to Hafizʹʹs Senescent of Moghaan

يكي از كهن‏الگوهاي ضمير ناخودآگاه جمعي كه يونگ آن را در روان‏شناسي تحليلي خود مطرح كرده، پير خرد است. اين كهن‏الگو غالبا به صورت شخصيتي كه جنبه راهنما دارد، در وجود فرد ظاهر مي‏شود. يونگ اين كهن‏الگو را در دوران جواني به صورت يك شخصيت مسن و مقتدر در ساختار وجودي خويش كشف كرد و آن را شخصيت شماره دو نام نهاد. به اعتقاد يونگ پير خرد در وجود مرد به صورت يك راهنماي مذكر يا پيرمرد خردمند و در وجود زن به شكل يك زن برتر مانند راهبه، ساحره و الهه طبيعت ظاهر مي‏شود. پير خرد مي‏تواند از برخي جهات با يكي از شخصيت‏هاي مطرح‏شده در ديوان حافظ يعني پير مغان مورد مقايسه قرار گيرد. پير مغان را مي‏توان يكي از كليدي‏ترين شخصيت‏هاي ديوان حافظ به شمار آورد. فرضيه‏اي كه اين پژوهش به اثبات آن پرداخته، اين است كه پير مغان از برخي جنبه‏ها با كهن‏الگوي پير خرد نزديك است. نتيجه حاصل از اين پژوهش آن است كه با توجه به پيشينه كاربرد شخصيت پير مغان در آثار ادبي كه زمينه‏ساز بسياري از انديشه‏هاي حافظ به‏شمار مي‏آيد، اين شخصيت علي‏رغم شباهت‏هايي كه با كهن‏الگوي پير خرد دارد به طور كامل قابل تطبيق با اين كهن‏الگو نيست.