مفهوم بينامتنيت در منابع بلاغت فارسي مطالعه تطبيقي

The Study of Persian Classical Rhetoric Approach to the Theory of Inter-textuality

هدف اين مقاله، بررسي ريشه‏هاي نظريه بينامتنيت در مباحث بلاغت سنتي فارسي است. بينامتنيت طبق نظر "ام.اچ. ايبرمز" از طريق موارد زير صورت مي‏گيرد: نقل قول‏هاي صريح و ناصريح، تكرار و تغيير ويژگي‏هاي شكلي و مضموني، يا صرفا از طريق مشاركت ناگزير در استفاده از گنجينه سنت‏ها و قواعد زباني و ادبي و روندهايي كه از پيش همواره موجودند. مقوله "بينامتنيت" از نگاه منتقدين كلاسيك ادبيات ايران نيز - البته با اصطلاحاتي خاصّ و متفاوت با اصطلاحات نقد ادبي مدرن - پنهان نمانده است؛ سايه‏روشني از مباحث مربوط به اين نظريه، همواره در ميان خالقان آثار ادبي و علماي بلاغت دنياي اسلام مورد اعتنا و اهتمام بوده است، هم در ذيل مباحثي كه علماي بلاغت درباره اصطلاحاتي نظير اقتباس، تلميح، تقليد و حسن اتباع طرح كرده‏اند مي‏توان پاره‏اي از اجزاي آنچه به عنوان گفت‏وگوي متن‏ها يا بينامتنيت شناخته مي‏شود يافت و هم در فصولي از كتب بلاغي كه به بحث درباره "سرقات ادبي "اختصاص يافته است. اين مقاله مي‏كوشد به بررسي اين موضوع بپردازد.