اولويت‏بندي عوامل ايجادكننده خلا عملكرد گندم در منطقه گرگان

Ranking factors causing the wheat yield gap in Gorgan

يكي از روش‏هاي تعيين عوامل ايجادكننده خلا عملكرد يك محصول در يك منطقه استفاده از روش رتبه‏بندي از ديدگاه متخصصان و كشاورزان آن منطقه مي‏باشد. به اين منظور دو نوع پرسش‌نامه متفاوت اما شامل سوالات مشابه براي بررسي ديدگاه‏هاي كارشناسان كشاورزي و كشاورزان منطقه براي تعيين اهميت عوامل ايجادكننده خلا عملكرد گندم طراحي شد. پس از پاسخ‌گويي، پرسش‌نامه‏هاي كارشناسان كشاورزي به‌صورت فرآيند تحليل سلسله مراتبي (AHP) و پرسش‌نامه‏هاي كشاورزان با روش آنتروپي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. اساس كار هر دو روش تعيين ميزان اهميت و رتبه‏بندي عوامل موثر بر ايجاد خلا عملكرد گندم از طريق تخصيص وزن نسبي با توجه به نظرهاي ارايه شده در پرسش‌نامه‏ها بود. نتايج تجزيه و تحليل ديدگاه‏هاي كارشناسان مختلف با روش AHP نشان داد كه مديريت نادرست آبياري، نامناسب بودن ارقام مورد كشت از نظر ژنتيكي و استفاده نامناسب از كودهاي پايه، سرك و ميكرو به‌ترتيب بيش‌ترين اهميت را در ايجاد خلا عملكرد گندم در منطقه مورد مطالعه دارند. اما نتايج تجزيه و تحليل ديدگاه‏هاي كشاورزان با روش آنتروپي نشان داد كه ميزان نامناسب بذر در زمان كاشت، استفاده نامناسب از كود ميكرو، عمق نامناسب كاشت، نامناسب بودن رقم مورد كشت از نظر ژنتيكي و ريزش بذر در هنگام برداشت به‌ترتيب بيش‌ترين اهميت را در ايجاد خلا عملكرد گندم دارند. با توجه به تناقض در ديدگاه اين دو طيف، توصيه مي‌شود رابطه بين كارشناسان كشاورزي و كشاورزان براي انتقال نظرات كارشناسي براي نزديك شدن عملكرد واقعي به عملكرد پتانسيل و كاهش ميزان خلا عملكرد، تقويت گردد.

Ranking the viewpoint of experts and farmers is an approach to determine the factors causing the yield gap. For this purpose, two different questionnaire types but with same questions designed for both agricultural specialists and farmers. After answering, the questionnaires of agricultural experts and farmers were analyzed through AHP and entropy techniques, respectively. Both techniques determined and ranked the importance of factors affecting on wheat yield gap based on attributing relative weights to factors with respect to comments provided in the questionnaires. Analysis of different experts viewpoints through AHP method showed that inappropriate management of irrigation, lack of good varieties grown genetically, and inappropriate use of basic, broadcast and micro fertilizers are the most important factors causing yield gap in the studied area. The results of analysis of the viewpoints of farmers using entropy technique showed that the inappropriate amount of seed at planting, inappropriate use of micro fertilizer, inappropriate planting depth, lack of good cultivars grown genetically and seed loss at harvest are the most important factors causing wheat yield gap, respectively. With respect to inconsistency in the viewpoints of these two groups, it was recommended that it should be made a strong relationship between agricultural experts and farmers to transfer expertsʹ viewpoints to farmers for decreasing yield gap.